1002 — Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları#

Geçerli olduğu sınavlar: SPF Düzey 2, SPF Düzey 3, Türev Araçlar, Kurumsal Yönetim Derecelendirme, Kredi Derecelendirme Kaynak: SPL resmî çalışma notu 30.06.2026 · kaynak/pdf/1002_MKT_30062026_202607141027.pdf Sınav: 25 soru / 45 dakika · geçme 50 · lisans ortalaması 60

Kritik kural: 1002'den başarılı olan aday 1001'den de başarılı sayılır. Düzey 3 hedefinde 1001'i ayrıca çalışmaya gerek yoktur; 1002 tek başına ikisini birden karşılar. Bu ders zorluk 5 — Düzey 3'ün en ağır iki dersinden biridir (diğeri 1009/1013).

Sınav alt konu başlıkları:

1. Sermaye Piyasası Kanunu (6362)
2. Kamunun aydınlatılması — Özel Durumlar Tebliği II-15.1
3. Halka açık ortaklıklar — Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1
4. Kolektif yatırım kuruluşları — III-48.1 (GYO), III-48.5 (MKYO), III-55.1 (PYŞ), III-52.1 (fon), III-52.2 (BYF), III-52.3 (GYF), III-52.4 (GSYF), III-48.3 (GSYO)
5. TSPB Meslek Kuralları ve Sermaye Piyasası Çalışanları Etik İlkeleri

0. Çalışma stratejisi — 1001 ile örtüşen kısım#

1002'nin 1., 2., 3., 5. bölümleri 1001 ile birebir aynıdır. Bu bölümler için icerik/1001/notlar.md dosyasını çalışın; burada tekrarlanmaz. 1002'yi 1001'den ayıran şey, 4. bölümdeki kolektif yatırım kuruluşları tebliğleridir ve sınav sorularının ağırlığı buradadır.

Kolektif yatırım kuruluşları bir sayı ezberi dersidir. Sermaye tutarları, halka açıklık oranları, portföy sınırlama yüzdeleri ve süreler soruların büyük çoğunluğunu oluşturur. Aşağıdaki tabloları ezberleyin.

1. Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları — III-48.1#

1.1 Tanım ve iki GYO yapısı#

GYO, gayrimenkuller, gayrimenkul projeleri, gayrimenkule dayalı haklar, altyapı yatırım ve hizmetleri, sermaye piyasası araçları, Takasbank para piyasası ve ters repo işlemleri, TL vadeli mevduat/katılma hesabı, YP vadeli-vadesiz mevduat ile iştiraklerden oluşan portföyü işletmek amacıyla paylarını ihraç etmek üzere kurulan sermaye piyasası kurumudur.

Tebliğ iki GYO yapısı tanımlar:

1. Gayrimenkul, gayrimenkule dayalı hak ve gayrimenkul projelerine yatırım yapan GYO'lar
2. Münhasıran altyapı yatırım ve hizmetlerinden oluşan portföyü işleten GYO'lar

İki yapı birbirine geçemez: altyapı GYO'su altyapıyla ilişkisiz gayrimenkule; diğer GYO'lar (arızi nitelikliler hariç) altyapı varlıklarına yatırım yapamaz. Altyapı GYO'suna yalnızca altyapı şirketleri dönüşebilir.

Belirli bir alanda/projede faaliyet gösteren GYO'ların aktif toplamının en az %75'i o faaliyet kapsamındaki yatırımlardan oluşur ve unvanda o faaliyete ilişkin ifade yer alır. Altyapı GYO'larında esas sözleşmede aktif toplamının asgari %75'inin altyapıdan oluşacağı açıkça yazılır.

1.2 Kuruluş / dönüşüm sermaye tablosu — mutlak ezber#

Diğer kuruluş şartları: kayıtlı sermayeli anonim ortaklık; ticaret unvanında "Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı" ibaresi; esas sözleşmenin Kanun'a uygunluğu; genel müdür ve YK üyelerinin şartları taşıması (altyapı GYO'sunda genel müdür tescili takip eden 6 ay içinde atanabilir); sermayenin son iki yıl içinde varlıkların rayiç değere taşınmasıyla oluşan fonlardan artırılmamış olması.

1.3 Süreler — GYO#

Ayni sermaye: yalnızca ipoteksiz ve değeri etkileyen takyidat şerhi olmayan gayrimenkul/ayni hak konulabilir. TTK değerlemesi ile GYO Tebliği değerleme raporu karşılaştırılır, düşük olan esas alınır. Ayni sermaye artırımı kararı yalnızca genel kurulda alınabilir.

1.4 GYO nitelikli yatırımcı tanımı#

Yatırım kuruluşları düzenlemelerindeki profesyonel müşteri (talebe dayalı profesyoneller dâhil): finansal varlıkları toplamı 1.000.000 TL'yi aşan gerçek kişiler, aracı kurumlar, bankalar, PYŞ'ler, kolektif yatırım kuruluşları, emeklilik yatırım fonları, sigorta şirketleri, ipotek finansmanı kuruluşları, varlık yönetim şirketleri ve yurt dışı muadilleri.

1.5 Kurucu/ortak nitelikleri (GYO–GSYO–MKYO ortak çekirdek)#

Müflis olmama, konkordato ilan etmemiş olma, iflas ertelemesi kararı bulunmaması; faaliyet izni iptal edilmiş kuruluşta sorumluluğu olmama; SPKn'daki suçlardan kesinleşmiş mahkûmiyet bulunmaması; tasfiye kararı olmaması; TCK m.53 sayılan yüz kızartıcı suçlardan mahkûm olmama; kaynağın muvazaadan ari olması (e bendi); dürüstlük ve itibar; muaccel vergi borcu bulunmaması; 6415 s. Terörizmin Finansmanı Kanunu suçlarından mahkûm olmama; SPKn m.101/1-a işlem yasaklısı olmama.

(a) ve (b) bentleri: ilgili kararın kesinleşmesinden 10 yıl geçmişse dikkate alınmaz. Dönüşüm başvurularında ve dolaylı %20+ pay sahibi nihai gerçek kişilerde (e) bendi dışındaki bentler aranır. Kurucu banka ise sadece (g) — vergi borcu — tevsik edilir ve BDDK'nın uygun görüşü alınır.

2. Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıkları — III-48.5#

2.1 Sabit sermayeli MKYO#

• Kayıtlı sermayeli anonim ortaklık olarak kurulur.
• Halka açıklık: kurucular çıkarılmış sermayenin asgari %49'unu halka arz etmeyi taahhüt eder; halka arzdan sonra da %49 oranı sürekli korunur. *(GYO ve GSYO'da bu oran %25'tir — sınavın en sevdiği ayrım.)*
• Halka arz başvurusu: kuruluşun tescilini takip eden 3 ay içinde.
• Lider sermayedar: halka arz sonrası edinimler hariç, tek başına veya birlikte sermayenin asgari %25'ine sahip ortak(lar). Birden fazla ortak şartı sağlıyorsa birinin belirlenmesi yeterli.
• Gerçek kişi lider sermayedar: menkul + gayrimenkul varlıklarının rayiç değeri en az 190 milyon TL; birden fazla gerçek kişi ise toplam en az 300 milyon TL.
• Tüzel kişide tavanlar: özsermaye şartı 1.900.000.000 TL, aktif toplamı şartı 3.800.000.000 TL.
• Lider sermayedarın asgari oranı temsil eden payları, halka arz satış süresinin bitiminden itibaren 2 yıl devredilemez.
• Bedelli sermaye artırımı: karar açıklanmadan önceki 30 gündeki borsa ağırlıklı ortalama fiyat ortalaması 1 TL'nin üzerinde olmalı.
• Pay devri: halka arz öncesi %10 ve fazlası ile oran gözetmeksizin imtiyazlı pay devirleri Kurul iznine tabidir; %10'dan az edinimlerde belgeler 10 iş günü içinde Kurul'a iletilir.

2.2 MKYO portföy sınırlamaları — ezber tablosu#

Fiyat hareketi, kâr payı dağıtımı veya rüçhan hakkı kullanımı nedeniyle sınır aşılırsa en geç 30 gün içinde sınırlara dönülür.

2.3 Portföy türleri (sabit sermayeli)#

NAD'ın en az %80'i devamlı olarak: kamu/özel borçlanma araçlarında → Borçlanma Araçları Portföyü; paylarda → Hisse Senedi Portföyü; kıymetli madenlerde → kıymetli madenler portföyü. Türev araç dâhil edilirse %80 hesabında yatırım fonları düzenlemeleri esas alınır.

2.4 Değişken sermayeli yatırım ortaklığı (DSYO)#

• Anonim ortaklık şeklinde kurulur (kayıtlı sermaye şartı yok).
• Kurucular, net aktif değeri yatırımcı payları ihracıyla asgari 76 milyon TL'ye çıkarmayı taahhüt eder.
• Kurucu payı ve yatırımcı payı ayrımı vardır; yatırımcılara yatırımcı bilgi formu verilir.
• Portföy sınırlamaları sabit sermayeli MKYO ile paraleldir (%10 / %25 / %40 / %20 / %10 / %35 / %25).

3. Portföy Yönetim Şirketleri — III-55.1#

3.1 Kuruluş ve sermaye#

3.2 Sermaye yeterliliği — özsermaye merdiveni (ezber)#

• Portföy büyüklüğü, son üç ayın sermaye yeterliliği tablolarındaki tutarların aritmetik ortalaması ile bulunur.
• Portföy büyüklüğü 360.000.000.000 TL'yi aşarsa, aşan kısmın %0,02'si kadar ilave özsermaye gerekir.
• Özsermaye 960.000.000 TL'yi aşarsa ilave özsermaye şartı aranmaz.
• Sermaye yeterliliği tabloları 15 günde bir, dönemi takip eden 3 iş günü içinde Kurul'a gönderilir.

3.3 Diğer sayısal kurallar#

• İştirak sınırı: iştirak tutarı toplamı özsermayenin %25'ini aşamaz. (Borsada işlem görmeyen paya sahip olmak, %10 pay/oy hakkı veya YK'da temsil hakkı ya da payların 1 yıldan uzun elde tutulması iştirak sayılır.)
• Pay devri eşikleri: %10, %20, %33, %50 — bu oranları aşan/altına düşüren devirler Kurul iznine tabidir. Ara devirlerde 10 iş günü içinde bildirim.
• Genel müdür: ayrılıştan sonra 15 iş günü içinde yeni aday bildirilir; Kurul 15 iş günü içinde olumsuz görüş bildirmezse atama yapılır; atama 10 iş günü içinde TSPB'ye bildirilir.
• Yan hizmet: bildirimi takip eden 20 iş günü içinde Kurul aksini bildirmezse yürütülür.
• Merkez dışı örgüt: izin tebliğinden 10 iş günü içinde ticaret siciline tescil / kapanışta terkin.
• Yurt dışı portföy yöneticiliği sözleşmesi: yetki belgesi ve sözleşme örneği yürürlükten önce Kurul'a gönderilir.
• İrtibat bürosu sorumlusu: en az 2 yıllık ön lisans mezunu ve genel şartları haiz.
• PYŞ, sermayesinin %10'undan fazlasına sahip ortaklıklarda ve yöneticilerinin %25'inden fazlasına sahip olduğu ortaklıklarda pay sahibi olamaz.
• Takasbank teminat durumu raporunu yılsonunu takip eden 20 iş günü içinde Kurul'a gönderir.

3.4 İlkeler#

Mesleki özen ve titizlik, bağımsızlık, sır saklama, çıkar çatışmasının önlenmesi. Zorunlu birimler: iç kontrol, risk yönetimi, teftiş, fon hizmet birimi, acil ve beklenmedik durum planı. Portföy büyüklüğü (a) ve (b) bendi kapsamındaki küçük şirketler iç kontrol ve teftiş hizmetini dışarıdan (yatırım kuruluşlarından) alabilir; iç kontrol elemanının görevleri müfettiş tarafından da yerine getirilebilir.

4. Borsa Yatırım Fonları — III-52.2#

5. Yatırım Fonları III-52.1 — 1002 için hatırlatma#

Ayrıntı için 1001 notları §4. Sınavda 1002'de tekrar çıkan çekirdek: şemsiye fon yapısı, fon malvarlığının kurucudan ayrılığı (rehnedilemez, teminat gösterilemez, üçüncü kişilerce haczedilemez — Kurul kararı hariç), unvan-portföy eşleşme kuralları (%80 kuralı), fon toplam gider oranı üst sınırı, TEFAS ve katılma payı alım-satım esasları.

6. Gayrimenkul Yatırım Fonları — III-52.3#

7. Girişim Sermayesi Yatırım Fonları — III-52.4#

8. Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklıkları — III-48.3#

9. Karşılaştırma tablosu — sınavın en sık sorduğu ayrım#

10. Son 24 saat tekrar kartı#

Sermaye tutarları

• GYO 1.500.000.000 TL · altyapı GYO 2.250.000.000 TL · kamu ortaklı altyapı başlangıç 112.500.000 TL
• GSYO 120.000.000 TL · PYŞ başlangıç 150.000.000 TL, asgari ödenmiş 50.000.000 TL
• DSYO net aktif değer hedefi 76 milyon TL · GYF 250.000.000 TL · GSYF kaynak taahhüdü 95.000.000 TL · BYF 35.000.000 TL, ilk halka arz 70.000.000 TL

Halka açıklık oranları

• GYO %25 · GSYO %25 · MKYO %49 · lider sermayedar payı %25

PYŞ özsermaye merdiveni

• 4,8 mlr → 150 mn · 19,2 mlr → 195 mn · 180 mlr → 240 mn · üstü → 480 mn
• 360 mlr üstü aşan kısmın %0,02'si ilave · özsermaye 960 mn üstündeyse ilave yok · iştirak sınırı %25

Portföy yüzdeleri (MKYO/fon ortak)

• Bir ihraççı %10 · teminatlı MK %25 · %5 üstü toplamı %40 · aynı grup %20 · tedavüldeki borçlanma aracı %10 · tek varlık %35
• Mevduat %10 / tek banka %3 · kıymetli maden %20 · fon katılma payı %20 / tek fon %5 · Takasbank PP %20
• Repo %10 · ödünç %50 (%100 özkaynak) · kıymetli maden ödünç %75 · borçlanma %20 · birinci kâr payı %20

Süreler

• Tescil 30 gün · GK kararı tescili 15 gün · halka arz başvurusu 3 ay · dönüşümde portföy uygunluğu 6 ay · hak kaybı sonrası 3 ay
• Ayni sermaye tapu tescili 10 iş günü · sınır aşımının düzeltilmesi 30 gün · lider sermayedar devir yasağı 2 yıl
• BYF halka arz 2–30 iş günü · izahname incelemesi 20 iş günü · GSYO ilk yatırım 18 ay, portföy 3 yıl
• GSYF kaynak taahhüdü 2 yıl + portföy 2 yıl, başarısızlıkta tasfiye 6 ay · GYF arsada inşaat 3 yıl

Ayırt edici tuzaklar

• Halka açıklıkta MKYO %49, diğerleri %25
• GYO'da lider sermayedar yoktur; MKYO ve GSYO'da vardır
• Ayni sermaye artırımı sadece genel kurul kararıyla
• BYF izahnamesi ticaret siciline tescil edilmez
• GSYF'de aktifinin %40'ı gayrimenkul olan şirket girişim şirketi değildir

1004 — Sermaye Piyasası Araçları 2#

Geçerli olduğu sınavlar: SPF Düzey 2, Düzey 3, Türev Araçlar Kaynak: SPL resmî çalışma notu 30.06.2026 · kaynak/pdf/1004_MKT_30062026_202607141543.pdf Sınav: 25 soru / 45 dakika · geçme 50 · lisans ortalaması 60

Sınav alt konu başlıkları:

1. İzahname ve İhraç Belgesi Tebliği II-5.1
2. Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı Tebliği II-5.2
3. Varlığa/İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetler III-58.1 ve Teminatlı Menkul Kıymetler III-59.1
4. Faizsiz finans araçları ve Kira Sertifikaları Tebliği III-61.1
5. Gayrimenkul Sertifikaları Tebliği VII-128.2
6. Varantlar ve Yatırım Kuruluşu Sertifikaları Tebliği VII-128.3
7. Yabancı SPA ve Depo Sertifikaları Tebliği VII-128.4
8. Projeye Dayalı Menkul Kıymetler Tebliği III-61/B.1
9. Teminatlı İhraç Tebliği II-31/B.1

Bu ders ihraç prosedürleri ve tutar eşikleri dersidir. 1003 "araç nedir"i, 1004 "araç nasıl ihraç edilir"i sorar. Tutarların çoğu her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir; sınavda hem Tebliğ'deki baz tutar hem de 2026 için ilan edilen tutar sorulabilir.

1. İzahname ve İhraç Belgesi — II-5.1#

1.1 Temel ayrım#

1.2 İzahname hazırlama yükümlülüğünden muafiyet — tutar tablosu#

• Tutarlar her yıl Kurul kararıyla yeniden değerleme oranında artırılabilir; Kurul Bülteni ile duyurulur (2026 tutarları 31/12/2025 tarih ve 2025/68 sayılı Bülten).
• Dönüştürme sonrası halka arz istisnası: dönüştürülen payların toplam nominal değerinin, borsada işlem gören aynı grup mevcut payların toplam nominal değerine oranı %10'dan düşük ise izahname aranmaz.
• İzahname, ihraççının internet sitesinde Kurulca onaylandığı şekliyle asgari 5 yıl korunur.

2. Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı — II-5.2#

2.1 Satış yöntemleri#

1. Talep toplama

• Sabit fiyatla talep toplama
• Fiyat teklifi alarak (pay ise asgari satış fiyatı belirlenir, üzerindeki teklifler toplanır)
• Fiyat aralığı ile talep toplama → tavan fiyat, taban fiyatın %20'sinden fazla olamaz

1. Talep toplamaksızın satış
2. Borsada satış

2.2 Tahsisat kuralları — ezber#

Kurul, piyasa değeri ve koşulları dikkate alarak asgari tahsisat oranlarını sıfıra kadar indirebilir.

2.3 Süreler ve satış sonrası kısıtlar#

3. Varlığa/İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetler — III-58.1#

3.1 Kavramsal çerçeve#

• Menkul kıymetleştirme: alacakların VDMK/İDMK (ABS/MBS) ihracıyla fonlanması. Alacaklar bir özel amaçlı kuruluşa (SPV) devredilir — Türkiye'de bu rolü VDMK/İDMK fonu ya da ipotek finansmanı kuruluşu (İFK) üstlenir.
• İlk yasal düzenleme: 1992, 3794 sayılı Kanun ile mülga 2499 s. SPKn'da yapılan değişiklik (konut kredilerine dayalı VDMK).
• 5582 sayılı Kanun (2007) ile ipotekli konut finansmanı (mortgage) sistemi kuruldu; İİK, Toplu Konut Kanunu, Finansal Kiralama Kanunu gibi birçok kanunda değişiklik yapıldı.
• Tipik ipotekli konut finansmanı vadesi 20-30 yıl.

3.2 VİDMK sayısal kuralları#

Fon içtüzüğünde bulunması gereken asgari unsurlar Tebliğ'in 1 no'lu Ekinde sayılır (fonun unvanı ve süresi, genel esaslar, portföy, ihraç, geri ödeme…). İFK ihraçlarında bu unsurlara esas sözleşmede yer verilir.

Fon iç kontrol sistemi, VİDMK'nın ihraç tarihinde ve fonun faaliyet süresince Kanun'a, Tebliğ'e, içtüzüğe ve izahname/ihraç belgesine uygunluğu güvence altına alacak şekilde kurulur.

3.3 Teminatlı Menkul Kıymetler — III-59.1#

• VTMK (varlık teminatlı) ve İTMK (ipotek teminatlı): varlıklar bilançoda kalır, yatırımcıya hem ihraççıya hem teminat havuzuna çifte rücu hakkı verir. (VİDMK'da varlıklar bilanço dışına çıkar — sınavın klasik ayrımı.)
• Yetkili organ kararında VTMK mi İTMK mi ihraç edileceği açıkça belirtilmeli, azami tutar ve satış şekli yer almalıdır.
• Yurt dışı ihraçlarda asgari birim nominal değer şartı aranmaz.
• Tedavül limiti: tedavüldeki TMK'ların nominal değeri, ihraççının Kurul'un finansal tablo düzenlemelerine göre hesaplanan tutarı aşamaz.
• İhraççı olabilen bankalar: derecelendirme kuruluşlarından yatırım yapılabilir seviyenin en yüksek ilk üç kademesine denk uzun vadeli not almış bankalar.
• Stres testi gerektiren VTMK ihraçlarında, tüm senaryolarda Tebliğ'in 4 no'lu Ekindeki asgari teminat fazlası (overcollateralisation) oranları sağlanmalıdır.

4. Kira Sertifikaları — III-61.1 (faizsiz finans)#

4.1 Beş kira sertifikası türü#

4.2 Sayısal kurallar#

4.3 Kurul ücreti — vadeye göre oran (ezber)#

Hesaplamalarda bir yıl 365 gün olarak uygulanır.

5. Gayrimenkul Sertifikaları — VII-128.2#

5.1 Tanım ve tarihçe#

Bedelleri inşa edilecek veya edilmekte olan gayrimenkul projelerinin finansmanında kullanılmak üzere ihraç edilen, nominal değeri eşit, hamiline yazılı menkul kıymet.

• 1989: TOKİ konut sertifikaları (öncül)
• 1995: mevzuata ilk kez girdi
• İlk uygulama: "İstanbul Halkalı Toplu Konut Sertifikaları" — her birim sertifika 1 m² konuta karşılık gelir, toplam 250.000 m² borsaya kote edildi
• Tebliğ VII-128.2a/b/c ile 2016-2017'de değiştirildi

5.2 Asli ve tali edim#

• Asli edim: yeterli sayıda sertifika biriktiren yatırımcının bağımsız bölümü teslim alması.
• Tali edim: bağımsız bölüm yerine nakit ödeme alınması. Tali edime konu bölümlerin satışından elde edilen tutar, yetkili kuruluş tarafından vekilin özen borcu çerçevesinde yönetilir; ödemeler tali edim ifa süresinin bitimini takip eden 10 iş günü içinde yapılır.

5.3 Süreler#

6. Varantlar ve Yatırım Kuruluşu Sertifikaları — VII-128.3#

6.1 Kavram#

Varant, sahibine dayanak varlığı önceden belirlenen bir fiyattan (kullanım fiyatı) belirli bir tarihte/tarihe kadar alma (alım varantı) veya satma (satım varantı) hakkı veren, menkul kıymet niteliğindeki türev araçtır. Varantların yoğun kullanımı 1970'li yıllarda ABD'de başladı; geçmişi 120 yılı aşkındır.

6.2 Sayısal kurallar#

Uzlaşı biçimleri: nakdi uzlaşı, kaydi teslimat, pay ile uzlaşı.

Varant sayısal örneği (sınav klasiği): Kullanım fiyatı 140 TL, prim 4 TL, vade 2 ay alım varantı. Vade sonunda dayanak 150 TL ise → içsel değer 10 TL, yatırımcının net kârı 10 − 4 = 6 TL. Dayanak 200 TL ise içsel değer 60 TL, net kâr 56 TL. Dayanak 140 TL'nin altındaysa varant kullanılmaz, zarar prim kadar (4 TL) ile sınırlıdır. Satım varantında yön terstir: kullanım 140, dayanak 130 → içsel değer 10, net kâr 6 TL.

7. Yabancı SPA ve Depo Sertifikaları — VII-128.4#

7.1 Depo sertifikası#

Yabancı bir ihraççının SPA'sını temsilen, saklamacı kuruluş nezdinde saklanan araçlara dayalı olarak Türkiye'de ihraç edilen kıymet. Tarihsel köken: İngiliz kanunlarının yurt dışı kotasyonu yasaklaması üzerine ABD'de ADR uygulamasının doğması. Türkiye'de ilk düzenleme Seri:III No:20 (20.03.1996), dayanağı 32 sayılı Karar'da 1993'te yapılan değişiklik.

7.2 Yabancı yatırım fonu paylarının Türkiye'de satışı — şartlar#

• Alım-satım TL veya TCMB günlük kurları üzerinden
• İhraççının ülkesinde ilgili otoriteden izin almış olması
• Yurt dışı satıştan itibaren en az 3 yıl geçmiş olması
• Kurulu olduğu ülkede dolaşımdaki payların toplam cari değerinin en az 10.000.000 Avro (veya muadili) olması
• Saklama/temsilcilik sözleşmesi: 60 gün önceden ihbar ile veya sözleşmenin devamını engelleyen hususların ortaya çıkmasıyla sona erdirilebilir

8. Projeye Dayalı Menkul Kıymetler — III-61/B.1#

• On Birinci Kalkınma Planı (2019-2023) hedefi: aracı kurumların proje finansman fonu kurarak PDMK ihraç etmesi.
• İhraç yolları: yurt içinde halka arz, nitelikli yatırımcıya satış, birim nominal değeri asgari 100.000 TL ise tahsisli, veya yurt dışı.
• Fon kurulu: kurucu, her fon için en az 3 kişilik fon kurulunu yönetim kurulu kararıyla atar; ayrıca fon operasyon sorumlusu bulunur.
• Raporlar, PDMK'nın tamamen itfasından itibaren en az 5 yıl saklanır.
• Kurul ücreti: vadesi 364 günden uzun olanlarda binde 1.

9. Teminatlı İhraç — II-31/B.1#

• SPA'ların teminat gösterilerek ihracına ilişkin usul ve esasları düzenler.
• Teminat yönetim sözleşmesi zorunludur; teminat yöneticisi, teminata konu varlıkları yatırımcılar adına izler ve temerrütte paraya çevirir.
• Teminata konu varlıklar Tebliğ'de sayılan nitelikleri taşımalı, değerleme ve teminat fazlası esaslarına uyulmalıdır.

10. Son 24 saat tekrar kartı#

İzahname muafiyet tutarları (2026)

• Yatırımcı başına / birim nominal: baz 250.000 TL → 9.500.000 TL
• Toplam satış bedeli muafiyeti 142.500.000 TL · rüçhan sonrası kalan paylar baz 150.000 TL → 7.500.000 TL · nitelikli yatırımcı eşiği 380.000.000 TL
• Dönüştürme sonrası halka arz istisnası: aynı grup mevcut payların %10'undan düşük
• İzahname internet sitesinde 5 yıl korunur

Satış (II-5.2)

• Yurt içi bireysel %10 + yurt içi kurumsal %10 asgari tahsisat · azami azaltma %20 · kurumsalda fonlara %50, PYŞ fonları %3
• Fiyat aralığında tavan/taban farkı %20 · gruplar arası fiyat farkı %20
• Halka arz süresi asgari 2 iş günü · revizede +2 iş günü · dağıtım listesi 2 iş günü
• Borsa dışı satış yasağı 90 gün · mevcut ortaklar 180 gün · açıklanacak alıcı eşiği %5
• Oransal dağıtımda teminat: nakit veya %120 BİST30 payı

VİDMK / TMK

• Tahsisli ihraçta birim nominal 100.000 TL · risk tutma %5 (Kurul %10'a kadar artırabilir) · fon borçlanması %1 · saklama 5 yıl
• VİDMK varlıkları bilanço dışı; VTMK/İTMK varlıkları bilançoda, çifte rücu
• TMK ihraççısı banka: yatırım yapılabilir seviyenin ilk üç kademesi · yurt dışı ihraçta birim nominal şartı yok

Kira sertifikası

• 5 tür: sahipliğe / yönetim sözleşmesine / alım-satıma / ortaklığa / eser sözleşmesine dayalı
• Sahipliğe dayalı ihraç tavanı gerçeğe uygun değerin %90'ı · VKŞ pay devri izni %10 · bildirim 15 gün · YK üyesi 5 yıl tecrübe
• Kurul ücreti: 181-364 gün on binde 3,5 · 365-730 gün on binde 5 · 730+ gün binde 1

Gayrimenkul sertifikası

• Hamiline yazılı, nominal değeri eşit · ilk uygulama Halkalı, 1 birim = 1 m², 250.000 m²
• Erken bitişte 15 gün önce açıklama · gecikmede fizibilite 15 iş günü · ilan 30 gün · karar 30 gün · azami ek süre 180 gün · tali edim ödemesi 10 iş günü

Varant

• Halka arzsız satılabilecek ortaklık varantı %25 · kullanım süresi 5-10 iş günü · özel durum açıklaması 15 gün önce · kaydi teslimat V+2 · dayanak BİST 30
• Alım varantı kârı = (dayanak − kullanım) − prim; zarar prim ile sınırlı

Yabancı SPA / depo sertifikası

• Yabancı fon: 10.000.000 Avro dolaşım değeri, yurt dışı satıştan 3 yıl, TL/TCMB kuru, ülkesinde izin · sözleşme feshi 60 gün ihbar
• Depo sertifikası eşiği baz 100.000 TL → 2026 1.950.000 TL

PDMK

• Tahsisli birim nominal 100.000 TL · fon kurulu en az 3 kişi · saklama 5 yıl · Kurul ücreti 364+ gün binde 1

1005 — Yatırım Kuruluşları#

Geçerli olduğu sınavlar: SPF Düzey 1, Düzey 2, Düzey 3, Türev Araçlar Kaynak: SPL resmî çalışma notu 30.06.2026 · kaynak/pdf/1005_MKT_30062026_202607071520.pdf

Sınav alt konu başlıkları:

1. Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri Tebliği III-37.1
2. Yatırım Kuruluşlarının Kuruluş ve Faaliyet Esasları Tebliği III-39.1
3. Belge ve Kayıt Düzeni Tebliği III-45.1
4. Kredili Alım, Açığa Satış, Ödünç İşlemleri Tebliği Seri:V No:65
5. Kitle Fonlaması Tebliği III-35/A.2
6. Uzaktan Kimlik Tespiti Tebliği III-42.1

Bu ders sayı ve süre ezberi dersidir. Aşağıdaki tablolar sınavın omurgasıdır.

1. Asgari özsermaye ve sermaye tutarları (2026)#

Yeni aracı kurum kuruluşu: Asgari kuruluş özsermayesi Kurul kararıyla 300.000.000 TL olarak belirlenmiş; 2026 yılında yapılacak başvurular için 440.000.000 TL'dir. Kurul karar tarihini takip eden 2 yıl süreyle, mevzuattan kaynaklanan bir yükümlülük dışında bu tutarın altına düşecek şekilde sermaye çıkışı yapılamaz.

2. Süreler tablosu — en çok sorulan#

3. III-37.1 — Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri#

İzin ve bildirim ayrımı: Yatırım hizmet ve faaliyetleri için izin, yan hizmetler için bildirim gerekir. Kurula yapılan bildirimi takiben 20 iş günü içinde Kurulca aksi yönde görüş bildirilmedikçe faaliyete başlanabilir.

Faaliyet bazlı personel şartları#

Yöneticilerde eğitim: Yönetici olarak çalışacaklar için en az 4 yıllık lisans; müşteri temsilcisi ve türev araçlar muhasebe/operasyon sorumlusu için en az 2 yıllık ön lisans. Genel müdür ve müdür yardımcılarında mali piyasalar veya işletmecilik alanında en az 7 yıllık mesleki deneyim. Genel müdürlük görevine 6 aydan fazla vekâlet edilemez.

Yönetim kurulu: Aracı kurum yönetim kurulu asgari 3 üyeden oluşur; üyelerin çoğunluğu 4 yıllık lisans mezunu olmalıdır. Murahhas tayin edilmesi hâlinde en az iki üye murahhas olarak tayin edilir.

Kaldıraçlı işlemler (forex)#

• Azami kaldıraç oranı 10:1 → 100 TL teminatla en fazla 1.000 TL pozisyon. Bu azami orandır; müşteri ile daha düşük belirlenebilir.
• Başlangıç teminatı: asgari 50.000 TL veya muadili döviz. Zarar sonucu bu tutarın altına düşülmesi hâlinde özel hükümler uygulanır.
• Deneme hesabı zorunluluğu: Müşterinin deneme hesabını asgari 6 iş günü çalıştırması ve toplamda asgari 50 adet işlem yapması gereklidir (Yatırım Hizmetleri Tebliği m.27/C).
• Aracı kurumlar, likidite sağlayıcı olarak işlem gerçekleştirilen kuruluşlardan bu nitelikteki işlemlerin %20'sinden fazlasının gerçekleştirilmesi hâlinde ek yükümlülüklere tabidir.
• Kaldıraçlı işlem kâr/zarar oransal dağılımı, dönemin bitimini takip eden 2 iş günü içinde internet sitesinde yayımlanır.
• Teminat yapısı: başlangıç teminatı (yatırılan teminatın ilk açılan pozisyona oranı) ve sürdürme teminatı (değerlenmiş teminatın pozisyona oranı).

Risk yönetimi ve raporlama#

• Müşterilerin teminat durumları hakkında en az haftalık raporlama.
• Teminatlandırma politikasında kullanılan risk modellerinin geçerliliği en az 6 ayda bir doğrulanır.
• Stres testi programı: asgari 6 ayda bir kez ve her hâlükârda yılın belirli dönemlerinde.
• Yılda en az iki defa, aracı kurumlardan habersiz olacak şekilde özel amaçlı bağımsız denetim yapılır; raporlar 5 iş günü içinde Kurula iletilir.
• Bilgi sistemleri: yılda en az bir kez sızma testi zorunludur.

4. Müşteri sınıflandırması#

Profesyonel müşteri — doğrudan sayılanlar#

a) Aracı kurumlar, bankalar, portföy yönetim şirketleri, kolektif yatırım kuruluşları, emeklilik yatırım fonları, sigorta şirketleri, ipotek finansman kuruluşları, varlık yönetim şirketleri ve bunlara muadil yurt dışı kuruluşlar

b) Emekli ve yardım sandıkları, 506 s.K. geçici m.20 sandıkları

c) Kamu kurum ve kuruluşları, TCMB, Dünya Bankası, IMF gibi uluslararası kuruluşlar

ç) Nitelikleri itibarıyla benzer olduğu Kurulca kabul edilen diğer kuruluşlar

d) Ölçek kriteri (aşağıdaki üç kıstastan en az ikisi):

e) Talebe dayalı olarak profesyonel kabul edilenler

Profesyonel müşteri tanımına girmeyenler "genel müşteri"dir. Yatırım kuruluşu, herhangi bir hizmet sunmadan önce profesyonel müşterilerini yararlanamayacakları mevzuat hükümleri hakkında yazılı olarak bilgilendirmek zorundadır. Bir müşteri şartları sağlasa bile profesyonel sayılmak istemediğini yazılı olarak bildirirse yatırım kuruluşu bu talebi dikkate almak zorundadır.

Talebe dayalı profesyonel müşteri (Yatırım Kuruluşları Tebliği m.32) — en az iki şart#

Artırılan tutarlar ilk defa profesyonel müşteri/nitelikli yatırımcı olacaklar için uygulanır; karar tarihinden önce bu sıfatı kazananların durumu korunur.

Uygunluk testi — genel müşteriye alım satım aracılığı vb. sunulurken. Yerindelik testi — portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığında. Standart formların asgari içeriğini Birlik hazırlar, Kurul onaylar (15.05.2014 tarih ve 15 sayılı toplantı).

5. III-39.1 — Kuruluş ve Faaliyet Esasları#

Pay devirlerinde izin eşikleri#

• Bir kişinin aracı kurum sermayesinin veya oy haklarının %10'u veya daha fazlasını temsil eden payları edinmesi Kurul iznine tabidir.
• Bir ortağa ait payların %10, %20, %33 veya %50'yi aşması sonucunu veren pay edinimleri de izne tabidir.
• Aynı eşiklerin altına düşme sonucunu veren devirlerde Kurula 10 iş günü içinde bildirim yapılır.
• Dolaylı pay devri örneği: Bir tüzel kişi aracı kurumun %90'ına sahipse ve ortaklarından biri tüzel kişideki %20 payını devrederse, bu aracı kurumda %18 (0,9 × 0,2) oranında pay devri anlamına gelir ve izne tabidir.
• Kurucuların/ortakların başvuru sırasındaki durumlarında değişiklik olursa 3 iş günü içinde Kurula bildirilir. Belirli mahkûmiyetler üzerinden 10 yıl geçmişse dikkate alınmaz.

İştirak ve kredi sınırları#

• Bir şirkette %10 veya daha fazla paya sahip olunması, yönetim kuruluna katılınması, genel kurulda asaleten oy kullanılması veya payların 1 yıldan uzun sürede elden çıkarılmaması iştirak sayılır.
• İştiraklerin toplamı özsermayenin %25'ini aşamaz; geniş yetkili aracı kurumlarda bu sınır %50'dir.
• Aracı kurumlar, ödenmiş sermayelerinin %10'undan fazlasına sahip ortaklara ve yöneticilerinin ayrı ayrı/birlikte %25'inden fazlasına sahip olduğu ortaklıklara kredi veremez (sınırlıdır).
• Dava/takip tutarının özsermayenin %10'unu geçmesi hâlinde Kurula da bildirim yapılır.

Merkez dışı örgütler#

• İrtibat bürosunda en az 2 yıllık ön lisans mezunu bir büro sorumlusu bulunmalıdır.
• Başvurular Kurul tarafından 30 iş günü içinde sonuçlandırılır (m.45).

Faaliyet izninin durdurulması ve iptali#

• Kendi isteğiyle durdurmada Kurulca 2 yılı geçmemek üzere süre verilir; ek süreler dâhil toplam 2 yılı geçemez.
• Yeniden faaliyete geçtikten sonra 5 yıl içinde tekrar kendi isteğiyle durdurursa, 2 yıllık sürenin hesabında önceki süreler birlikte dikkate alınır.
• Faaliyet izninden kısmen feragat edenler, iptal kararını izleyen 2 yıl aynı izin için başvuramaz.
• Faaliyet izninin verildiği tarihten itibaren 2 yıl süreyle ilgili izin kapsamında hiç faaliyette bulunulmaması iptal sebebidir.
• 2 yıl içinde faaliyetlerinin tamamı iki kez geçici olarak durdurulan aracı kuruma bu tedbir tekrar uygulanmaz.
• İlan: tirajı en yüksek on gazeteden en az ikisinde, kendi internet sitesinde ve en az 5 iş günü boyunca KAP'ta.
• Ortak muvafakati: sermayenin %10'un üzerinde paya sahip tüm ortaklar; %10'un altında ortaklar varsa pay oranları toplamı sermayenin en az %90'ını teşkil eden diğer ortaklar.
• Aracı kurumların taahhütlerinin %10'undan veya alacaklılarının sayı itibarıyla %10'undan fazlası ile ilgili tespitler ve doğrudan/dolaylı %10'undan fazla paya sahip ortaklar hakkında tedbir uygulanabilir.

6. Seri:V No:65 — Kredili işlemler, açığa satış, ödünç#

Özkaynak oranları#

• Başlangıçta asgari %50 özkaynak oranı.
• İşlemin devamı süresince özkaynak oranının asgari %35 olması gerekir (sürdürme teminatı).

Örnek 1: Hesapta 5.000 TL nakit var. Başlangıç özkaynak oranı %50 olduğundan alınabilecek azami kredi tutarı özkaynağa eşittir → 5.000 TL.

Örnek 2: 5.000 TL kredi + 5.000 TL özkaynak = 10.000 TL ile 2 TL'den 5.000 adet pay alınır. Fiyat 1,8 TL'ye düşerse varlık değeri 5.000 × 1,8 = 9.000 TL, kredi 5.000 TL → özkaynak 4.000 TL, oran 4.000/9.000 ≈ %44,4 (hâlâ %35 üzerinde).

Kredi limitleri (özsermaye bazlı)#

• Genel kural: bir müşteriye açılan kredi, kullanılan ortalama özsermayenin %10'unu aşamaz (teşvik nedeniyle %20 ve %30 uygulanabilir).
• Kredili işlemlere konu payların bir şirket tarafından ihraç edilen kısmı, aracı kurumun ortalama özsermayesinin %50'sini aşamaz.
• Birleşme yoluyla oluşan aracı kurumlar: birleşmenin tamamlandığı tarihi izleyen 1 yıl sonunda 4.500.000 TL, 2 yıl sonunda 9.000.000 TL özsermayeye sahip olmalıdır.

Özkaynak olarak kabul edilecek kıymetler — değerleme oranları#

• Borsa düzenlemelerinde özkaynak oranı %0 belirlenen paylar özkaynağa sayılmaz.
• Payların kapalılık hâlinin 5 iş gününden fazla sürmesi ve Borsa Yönetim Kurulunca devamına karar verilmesi hâlinde özel hükümler uygulanır.
• Takas T+2 olmakla birlikte, belirli durumlarda T veya T+1 günü müşteri hesabına aktarım yapılabilir.

7. III-45.1 — Belge ve Kayıt Düzeni#

• Sözleşmeler müteselsil sıra numaralı ve en az bir nüsha (çerçeve sözleşmeler en az iki nüsha) düzenlenir; bir örneği müşteriye verilir.
• Müşteri numarası, hesabın kapatıldığı tarihten itibaren 10 yıl geçmedikçe başka bir müşteriye verilemez.
• Elektronik erişimde birbirinden bağımsız en az iki bileşenden oluşan kimlik doğrulama (2FA) uygulanır.
• Aynı müşteri için aynı anda birden fazla oturum açılmaya çalışılması hâlinde önlem alınır.
• Emir formunda emrin alındığı tarih ile asgari saniye bazında mümkün olan en küçük zaman birimi kaydedilir.
• Nakit Ödendi Belgesi müteselsil sıra numaralıdır, en az bir nüsha düzenlenir.
• İşlem Talimat Formu ve Kaldıraçlı Alım Satım İşlemleri İşlem Sonuç Formu asgari unsurları Tebliğ ekinde belirlenmiştir.
• Mutabakat: Her takvim yılında en az 1 defa yazılı veya elektronik ortamda mutabakat sağlanması zorunludur. Uyumsuzluk tüm önlemlere rağmen 3 iş günü sürerse / ihtilaf hâlinde Kurula 3 iş günü içinde yazılı bildirim.
• Müşteri bilgilendirme: Kurul düzenlemelerine göre asgari ayda 1 defa; ayrıca internet şubesi üzerinden erişim sağlanır.
• Defter ve belgeler TTK m.82 uyarınca 10 yıl saklanır.
• Müşteri şikâyetlerine ilişkin kayıtlar asgari belirli bilgileri içermelidir.

8. III-35/A.2 — Kitle Fonlaması#

Platformlar#

• Platform sermayesinin/oy haklarının %10'u veya daha fazlasının edinilmesi veya %10, %20, %50 eşiklerinin aşılması Kurul iznine tabidir.
• Yatırım komitesi üyeleri: sanayi ve ticaret gibi alanlarda en az 5 yıllık tecrübe; derecelendirme ve değerleme alanlarında en az 5 yıllık tecrübe.
• Platform, şartlardan birini kaybederse 2 iş günü içinde Kurula bildirir.
• Kuruluş iznini takiben 6 ay içinde listeye alınmak üzere başvurulmalı; listeye alınmayı takiben 6 ay içinde kampanya başvurusu alınmalıdır.
• Kurulca resen listeden çıkarılan platformun ortakları 1 yıl boyunca yeniden başvuramaz.
• Platform, her bir kampanya için hedeflenen fon miktarının azami %20'sine kadar, kampanyalara toplamda özkaynaklarının azami %50'sine kadar fon sağlayabilir.
• Platform yönetici/ortakları vb., hedeflenen fon tutarının %5'inden fazla fon sağlayamaz.
• Kayıtlar, kampanya süresinin bitimini takip eden 5 yıl saklanır ve yatırımcı incelemesine açık tutulur.
• Yasak: Platformun ilişkili olduğu projelerin veya sermayelerinin %20 veya daha fazlasını temsil eden paylara/oy haklarına sahip olduğu şirketlerin kampanyalarına aracılık edememesi.

Paya dayalı kitle fonlaması#

• Yatırımcı sınırı: yatırımcının platforma beyan ettiği yıllık net gelirinin %10'u (üst sınır saklı).
• 2026 yılı ihraç sınırı: 142.500 TL (bilgi formunda açıklanmak kaydıyla azami %20'sine kadar ek fon toplanabilir).
• Hedeflenen fonun en az %5'ine tekabül eden tutarın kampanya süresi içinde nitelikli yatırımcılar tarafından karşılanması gerekir.
• Fonlanan şirkette önemli etkiye sahip olacaklar, kampanya sürecinin başladığı tarihi takip eden 3 yıl boyunca kısıtlamaya tabidir.
• Sermaye artırımı, kuruluş işlemlerinin tamamlanmasını müteakip en geç 2 iş günü içinde yapılır; dönüşüm işlemlerinin tamamlanmasını takip eden 30 iş günü içinde aktarım yapılır.

Borçlanmaya dayalı kitle fonlaması#

• Yatırımcı sınırı yine yıllık net gelirin %10'u.
• Faiz üst sınırı: önceden belirlenen faiz oranlarının ağırlıklı ortalamasının %50 fazlasını aşamaz.
• Vade 5 yıldan uzun olamaz.
• Ödeme yükümlülüğü kademeleri: %15 / %25 / %30 / %25.
• Toplanan fon, sözleşmenin imzalandığı tarihteki indirgenmiş değerin %50'sinden fazla olamaz.

9. III-42.1 — Uzaktan Kimlik Tespiti#

Aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketleri tarafından kullanılacak uzaktan kimlik tespiti yöntemleri ve elektronik ortamda sözleşme ilişkisinin kurulmasına ilişkin esasları düzenler. Görüntülü görüşme, kimlik belgesinin doğrulanması, canlılık tespiti gibi unsurları içerir.

10. Son 24 saat tekrar kartı#

Tutarlar (2026)

• Dar 45 mn · Kısmi 190 mn · Geniş 380 mn TL asgari özsermaye
• Yeni kuruluş 440.000.000 TL (genel karar tutarı 300 mn)
• Kaldıraçlı işlem başlangıç teminatı 50.000 TL, azami kaldıraç 10:1
• Deneme hesabı 6 iş günü + 50 işlem
• Profesyonel müşteri ölçek (yeni): aktif 500 mn / hasılat 1 mlr / özsermaye 50 mn — en az ikisi
• Talebe dayalı: finansal varlık 10 mn TL, 3 aylık hacim 5 mn TL ve 10 adet işlem, üst düzey yönetici 2 yıl / ihtisas 5 yıl / İleri Düzey veya Türev lisansı
• Kitle fonlaması paya dayalı ihraç sınırı 142.500 TL, ek fon %20, nitelikli yatırımcı %5

Oranlar

• Kredili işlem: başlangıç %50, sürdürme %35
• Özkaynak değerleme: diğer SPA %100, Yıldız %90, Ana %75, Alt/YİP/PÖİP %0
• Bir müşteriye kredi: ortalama özsermayenin %10'u (teşvikte %20/%30) · tek şirket payı %50
• İştirak toplamı özsermayenin %25'i (geniş yetkilide %50)
• Kitle fonlaması platformu: kampanya başına %20, toplam özkaynağın %50'si, yönetici/ortak %5
• Borçlanmaya dayalı: faiz ağırlıklı ortalamanın %50 fazlası, vade ≤5 yıl

Deneyim

• Genel müdür / müdür yrd. 7 yıl · Bireysel portföy yöneticiliği birim yöneticisi 5 yıl · Yatırım danışmanlığı 3 yıl · İrtibat bürosu sorumlusu 2 yıllık ön lisans · YK asgari 3 üye, çoğunluğu 4 yıllık lisans · Genel müdürlüğe vekâlet ≤6 ay

Periyodik yükümlülükler

• Teminat raporlaması haftalık · Risk modeli doğrulama ve stres testi 6 ayda bir · Özel amaçlı bağımsız denetim yılda 2 kez (habersiz) · Sızma testi yılda 1 · Mutabakat yılda en az 1 · Müşteri bilgilendirme ayda en az 1

1006 — Finansal Piyasalar#

Geçerli olduğu sınavlar: SPF Düzey 2, Düzey 3, Türev Araçlar Kaynak: SPL resmî çalışma notu 30.06.2026 · kaynak/pdf/1006_MKT_30062026_202607081123.pdf Sınav: 25 soru / 45 dakika · geçme 50 · lisans ortalaması 60

Sınav alt konu başlıkları:

1. Borsa İstanbul Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği
2. BİST Pay Piyasası
3. BİST Borçlanma Araçları Piyasası
4. BİST Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP)
5. BİST Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası
6. Tezgâh üstü piyasalar
7. TCMB piyasaları ve bankalararası piyasalar
8. Takasbank/Borsa Para Piyasaları, Swap Piyasası, Ödünç Pay Piyasası
9. TEFAS ve BEFAS

Bu ders saat, pazar ve oran dersidir. 1012 gibi ezber ağırlıklıdır ama sayıları farklıdır: 1012 takas saatlerini, 1006 seans saatlerini ve pazar eşiklerini sorar.

1. Borsa İstanbul — kurumsal yapı#

• Borsa veya piyasa işleticisinde sermaye/oy haklarının doğrudan veya dolaylı %5 veya fazlasını temsil eden pay edinimleri Kurul iznine tabidir. Türkiye Varlık Fonu (eski Hazine Müsteşarlığı) bu kuraldan istisnadır.
• Yönetim kurulu üyelerinin görev süresi 3 yıldır.
• Genel Müdür, sayılan durumların varlığında bir yatırım aracının işlemlerini en fazla 1 ay durdurabilir; 1 ayı aşan süreler için Yönetim Kurulu kararı gerekir.
• Seans iptali seansın tamamına veya bir bölümüne ilişkin olabilir.
• Borsa piyasalarında işlem yapabilenler: aracı kurumlar, ticari bankalar, yatırım ve kalkınma bankaları, katılım bankaları.
• Borsa, finansal ölçütlerin (endekslerin) amaca uygun oluşturulması, doğru ve zamanında hesaplanmasından sorumludur.

2. Pay Piyasası#

2.1 Pazar yapısı#

Yıldız Pazar · Ana Pazar · Alt Pazar · Yakın İzleme Pazarı (YİP) · Piyasa Öncesi İşlem Platformu (PÖİP) · Yapılandırılmış Ürünler ve Fon Pazarı (YÜFP) · Girişim Sermayesi Pazarı (GSP) · Emtia Pazarı

Özel geçiş kuralları (FDO > %5 olan paylardan):

• FDPD > 3 milyar TL ve likidite < 0,1 → diğer kriterlere bakılmaksızın Yıldız Pazar
• Alt Pazar'da FDPD > 450 milyon TL ve temettü getirisi > %10 → Ana Pazar
• Alt Pazar'da FDPD > 750 milyon TL ve likidite < 0,2 → Ana Pazar
• Yıldız↔Alt Pazar arasında sıçrama koşulunu sağlayanlar bir dönem Ana Pazar'a alınır
• FDO < %5 olan şirketler PÖİP'e alınabilir
• Yeni işlem görmeye başlayan şirketler 3 ay pazar değerlendirmesine dâhil edilmez; likidite hesabında ilk 10 iş günü verisi kullanılmaz

Temettü getirisi = (son 3 yıllık net nakit temettü toplamı) / (dönem sonu piyasa değeri) × 100

2.2 Pazarlarda işlem esasları#

• Diğer pazarlarda %20 olan pay fiyat marjı, ISKUR paylarında %50 uygulanır. BYF'lerde %20 fiyat marjı geçerlidir.
• Yeni pay alma hakkı sırasında fiyat marjı: pazar açılışından fiyat tesciline kadar serbest, tescili takip eden seanslarda %50. Pazarın kapanış günü, hak kullanma süresi sonundan önceki 5. iş günüdür; yeni pay alma hakları için açılış ve kapanış seansı düzenlenmez.
• Özel işlem bildirimi: 1. kademe ±%6, 2. kademe ±%10; miktar şirket sermayesinin %10'unu aşamaz.

2.3 Seans saatleri — tek fiyat yöntemi (günde 5 kez fiyat belirlenir)#

• Emir toplama süresi, 30 saniyelik bir aralıkta rastlantısal bir anda kesilir; eşleştirme başlayana kadar emir girişi sürer.
• Paylarda açılış seansının son 5 dakikasında emir iptal edilemez, fiyatı kötüleştirilemez, miktarı azaltılamaz (rastlantısal 30 sn bu süreye eklenir).
• Emir toplamada girilebilen emir türleri: Limit, Piyasa, Piyasadan Limite, Kalanı İptal Et, Dengeleyici. Yıldız ve Ana Pazar'da yer almayan paylarda açılış seansında piyasa ve piyasadan limite emir girilemez.
• Açığa satış emri açılış seansları hariç girilebilir.

2.4 Birincil piyasa (Borsada halka arz)#

• Sürekli işlem yöntemiyle halka arzın 2 günde tamamlanması esastır; daha uzun süre talep edilebilir ancak 2 gün talep edilmişse uzatılamaz.
• 2 günden uzun satışta her seans halka arzın ilk günü geçerli baz fiyat kullanılır.
• Borsada satış yönteminin kullanıldığı halka arzların süresi 2 iş günü ile sınırlıdır (SPK 08/07/2010 ve BİAŞ YK 16/07/2010 kararları).
• İkincil piyasadaki ilk seansın baz fiyatı, birincil piyasadaki son seansın kapanış fiyatıdır.
• Dağıtım süreci talep toplamanın bittiği gün saat 18:15'ten sonra başlar.
• Pay Piyasası takası T+2'dir; birincil piyasa işlemleri ve temerrüt işlemleri bu süreden farklıdır.

2.5 YÜFP, GSP, YİP, PÖİP, Emtia Pazarı#

• YÜFP: BYF katılma belgeleri, varantlar, sertifikalar, sahipliğe dayalı kira sertifikaları, gayrimenkul sertifikaları, GYF/GSYF payları. BYF'de ilk seansta baz fiyat, kurucunun ilan ettiği birim pay değeridir.
• GSP: halka arz edilmeksizin nitelikli yatırımcılara satılmak üzere ihraç edilen payların pazarı. Nitelikli yatırımcı olmayanlar işlem yapamaz. İşlem esasları Ana Pazar ile aynıdır.
• YİP: olağan dışı durumlar, kamuyu aydınlatma ihlalleri, faaliyet devamlılığını etkileyen mali/hukuki gelişmelerde Yönetim Kurulu kararıyla alınır. YK önce uyarabilir, süre verebilir.
• Emtia Pazarı: Borsada işlem görmesi uygun görülen emtia sertifikaları.

3. Borçlanma Araçları Piyasası (BAP)#

3.1 Araç tanımları#

Kupon faizi: SGMK üzerinde yazılı, belirli dönemlerde (6 ayda bir, yılda bir) ödenen faiz.

3.2 Pazarlar ve valör tablosu — ezber#

• Valör süresi: DİBS'te en fazla 90 gün; Hazine altın tahvilleri ve altına dayalı kira sertifikalarında 7 gün; diğer menkul kıymetlerde 30 gün.
• Döviz ödemeli SPA işlemleri en az 1 iş günü valörle yapılabilir.
• Oran adımı: repo oranında %0,01; SPA fiyatında 0,001 TL.
• Emirlerin başlangıç–bitiş valörü arası en fazla 365 gün.
• Emirler tamamen/kısmen gerçekleşir veya iptal edilirse 10 dakika içinde yeni emir girilmesi zorunludur.
• Nitelikli Yatırımcıya İhraç Pazarı: satış süresi 10 iş gününden fazla olamaz.
• Gözaltı Pazarı ve Taahhütlü İşlemler Pazarı BAP bünyesindedir.

ISIN kodu okuma: TRB131217T10 → 13 Aralık 2017 itfalı hazine bonosu; TRT120122T17 → 12 Ocak 2022 itfalı devlet tahvilinin tümü; TRT140126A12 → 14 Ocak 2026 itfalı devlet tahvilinin anaparası.

4. Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP)#

5. Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası#

5.1 Tarihçe#

• 1993: 32 sayılı Karar'da değişiklikle altın fiyatının belirlenmesi, ithalat ve ihracatı serbestleştirildi; Kıymetli Madenler Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Genel Yönetmelik yayımlandı (İstanbul Altın Borsası).

5.2 Standart kıymetli madenler#

Külçe boyutları: 10 gr, 20 gr, 50 gr, 100 gr, 250 gr, 500 gr · Külçe: 1 kg · Large Bar: 1 kg üzeri

5.3 Seans ve takas#

5.4 Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası (KMÖP)#

• İşlem valörü yalnızca T+0.
• Vadeler: 1 aya kadar her iş günü, 1 aydan sonrası 1'er aylık vadelerle 365 güne kadar.
• Teminat türleri: TL, ABD doları, euro efektif/döviz; TL ve USD kesin ve süresiz banka teminat mektupları; her türlü kıymetli maden.
• Teminat tamamlama çağrısı: ödünç işlem tutarlarının teminat toplamının %97'sine ulaşması hâlinde.
• Borsa dışında gerçekleştirilen işlenmemiş kıymetli maden alım-satımları belirli süre içinde Borsa'ya bildirilir.

6. Tezgâh üstü piyasalar#

• 1971: Bretton Woods'un terk edilmesiyle sabit kur rejimi çöktü → döviz kuru riski → tezgâh üstü türev piyasaların gelişimi.
• 2008 küresel krizi: karmaşık türev işlemlerin rolü nedeniyle tezgâh üstü türevlerde merkezî karşı taraf ve veri depolama zorunlulukları gündeme geldi. Merkezî karşı taraf uygulaması organize borsalarda 20. yüzyıl başlarından beri vardır.
• Türkiye'de MKK veri depolama kuruluşu olarak yetkilendirildi: 19.09.2018 tarihli *Veri Depolama Kuruluşu'nun Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmelik*.

7. TCMB piyasaları ve bankalararası piyasalar#

7.1 Para politikası dönüm noktaları#

7.2 Açık piyasa işlemleri (APİ)#

• TCMB, kendi nam ve hesabına vadesi 91 günü aşmayan, ikincil piyasada alınıp satılabilen likidite senetleri ihraç edebilir.
• Repo/ters repo ve TL depo işlemlerinin anlaşma süresi 91 günü aşamaz; süre valör tarihinde başlar.
• İşlemler 10:00 – 16:00 arasında gerçekleştirilir; aynı gün valörlü standart ihaleler 11:00'de yapılır.
• Kuruluşlar yükümlülüklerini 16:45'e kadar yerine getirmek zorundadır.
• Geç Likidite Penceresi (GLP): likiditenin son mercii fonksiyonu; 16:00 – 17:00 arasında gecelik vadede teminat karşılığı limitsiz borçlanma.
• Reeskont penceresi: TCMB Kanunu 5. kısım 1. bölüm "Senet ve vesikaların reeskonta ve avansa kabulü".
• Zorunlu karşılıklar: tesis, yükümlülük hesaplama tarihini izleyen iki hafta sonraki Cuma başlar ve 14 gün sürer.

7.3 Piyasa yapıcılığı likidite imkânı#

• Piyasa yapıcısı bankalar, 22.07.2002'den itibaren Hazine DİBS ihraçlarından aldıkları ve itfa edilmemiş olanların ihraç değerlerinin %2'si ile sınırlı likidite imkânından yararlanır.
• Bu %2'lik imkânın tamamı kotasyon yoluyla repo için kullanılabileceği gibi, en fazla %40'ı Hazine/TCMB nezdindeki diğer işlemler için kullanılabilir.

8. Takasbank piyasaları ve Ödünç Pay Piyasası#

• Repo/ters repo işlem vadesi 91 günü aşamaz.
• Faiz oranları iki ondalık basamakla girilir (%13,01 · %13,07 · %13,15).
• Aracı kurum üyeliği için SPK'dan halka arza aracılık, portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı, repo-ters repo, alım satıma aracılık yetkileri aranır.
• Teminat türleri ve vade dilimleri: DİBS ve HMVKŞ kira sertifikaları — 730 günden az, 730–1825 gün, 1825 gün ve üstü; ayrıca Eurobond.
• Swap Piyasası pazarları: Para Swap Pazarı ve Kıymetli Madenler Swap Pazarı.

8.1 Ödünç Pay Piyasası (ÖPP) limitleri — ezber#

Ödünce konu her bir payın ÖPP'de:

1. Açık işlemlerin toplamı → halka açık tutar toplamının %20'sini
2. Üye bazında açık işlem toplamı → halka açık tutarın %5'ini
3. Tek bir müşteri bazında → Tebliğ'de belirlenen oranı

aşamaz.

Değerleme: işlem anından bir önceki Borsa değerleme gününün seans sonu ağırlıklı ortalama fiyatı; gün içi değerlemede Borsada saat 12:00'de oluşan ağırlıklı ortalama fiyat.

9. TEFAS ve BEFAS#

9.1 TEFAS#

Yatırım fonu katılma paylarının elektronik merkezî bir platformda, fon kurucuları tarafından dağıtım kuruluşları aracılığıyla satılmasına ve geri alınmasına imkân veren, takas ve saklaması Takasbank–MKK sistemiyle entegre, tam otomasyona dayalı platform.

Hukuki dayanak: III-52.1 m.15/7 + Kurul İlke Kararları i-SPK.52.2 (07.03.2014) ve i-SPK.52.4.ş (09.05.2019).

Üyeler: fon kurucuları, portföy/işlem aracılığı izni olan yatırım kuruluşları, fon payı pazarlama-dağıtım izni olan portföy yönetim şirketleri. Kurucular *Kurucu Sözleşmesi*, dağıtıcılar *Dağıtım Kuruluşu Sözleşmesi* imzalar.

TEFAS'ta işlem göremeyen fonlar (ezber):

• Özel fonlar
• Gayrimenkul yatırım fonları
• Girişim sermayesi yatırım fonları
• Garantili ve anapara koruma amaçlı fonlar

PYŞ'lerin kendi müşterilerine yönelik ve kurucusu oldukları fonların alım-satımını TEFAS üzerinden yapması zorunlu değildir. Bu istisnalar dışında üye tüm fonların işlemleri sadece TEFAS üzerinden yapılır.

İşlem yapılamayacak durumlar:

• Kurul'ca faaliyetlerin geçici/sürekli durdurulması → yeniden faaliyet kararının Takasbank'a tebliğine kadar
• Üyenin borçlarını 1 aylık dönemde 3 kez süresinde kapatmaması → 5 iş günü işlem yasağı (1 aylık dönem, ayın ilk ve son iş günü ile tespit edilir)

Kurucunun işlem kısıtlaması, sattığı fon paylarını geri alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

İşlem saatleri: aynı gün valörlü işlemlerde talimat kabul 09:00 – 13:30; ileri valörlü işlemlerde 09:00 – 17:45; yarım günde 09:00 – 11:30.

9.2 BEFAS#

Bireysel Emeklilik Fon Alım Satım Platformu — emeklilik yatırım fonlarının katılımcılar tarafından tek platformdan alınıp satılmasına imkân verir; yapı olarak TEFAS'a paraleldir.

10. Son 24 saat tekrar kartı#

Pay Piyasası pazar eşikleri

• Yıldız: PD > 6 mlr, FDPD > 1 mlr, FDO > %10, yerli fon > 30 mn
• Ana: PD > 1 mlr, FDPD > 400 mn, FDO > %10 · İmtiyaz varsa FDO < %90
• FDPD 3 mlr + likidite < 0,1 → Yıldız · Alt'tan FDPD 450 mn + temettü %10 → Ana · Alt'tan FDPD 750 mn + likidite < 0,2 → Ana
• FDO < %5 → PÖİP · Yeni şirket 3 ay değerlendirme dışı, ilk 10 iş günü likidite dışı
• Özkaynak oranı Yıldız %90, Ana %75 · Fiyat marjı %20, ISKUR %50, yeni pay alma hakkı tescil sonrası %50

Seans saatleri (tek fiyat, günde 5 kez)

• 09:55 · 12:55 · 13:55 · 17:55 · 18:05 · kapanış fiyatından işlemler 18:08–18:10
• Açılış son 5 dakikada iptal/kötüleştirme/miktar azaltma yasak · rastlantısal kesinti 30 sn
• Pay Piyasası takas T+2 · dağıtım süreci 18:15 sonrası · borsada satış halka arzı 2 iş günü

BAP valörleri

• DİBS 90 gün · repo 7 gün (bitiş 1 yıl) · ÖSBA/diğer 30 gün · uluslararası tahvil 1–15 gün · pay senedi repo 2 iş günü · taahhütlü işlem bitiş 2 yıl
• Altın tahvili/altına dayalı kira sertifikası valörü 7 gün · oran adımı %0,01, fiyat adımı 0,001 TL · yeni emir 10 dakika · NYİP satış 10 iş günü
• Devlet tahvili 364 gün ve üzeri, hazine bonosu 364 güne kadar, likidite senedi 91 gün

VİOP

• 16 vade · hatalı işlem iptal başvurusu 30 dakika, son saat 18:30 / 13:00 · fiyat değişim aralığı ±%5
• Pay VİS/opsiyon 09:20–18:10 · takas T+1 · piyasa yapıcılık başvurusu 10 iş günü önce · iptal/hacim oranı %50

Kıymetli madenler

• Standart altın saflık 995/1000 · külçe 1 kg, Large Bar 1 kg üstü
• Tek fiyat seansı 14:00 → 14:15, emir toplama 10 dk, fiyat belirleme 5 dk, yalnızca 1 kg altın, T+0, USD/ONS
• Fiksing 09:00 · spot sürekli 08:00–16:00 · takas son saat 17:00 · erken takas 09:00–15:45
• KMÖP: valör T+0, vade 365 güne kadar, teminat tamamlama %97

TCMB

• Likidite senedi ve repo/depo 91 gün · APİ 10:00–16:00, standart ihale 11:00, yükümlülük 16:45
• GLP 16:00–17:00, gecelik, limitsiz · zorunlu karşılık tesisi 2 hafta sonraki Cuma, 14 gün
• Piyasa yapıcı likidite imkânı %2, bunun en fazla %40'ı diğer işlemlerde
• Enflasyon hedeflemesine geçiş 2006, örtük dönem 2002, finansal istikrar 2010 son çeyreği

ÖPP / TEFAS

• ÖPP: açık işlemler %20, üye bazında %5 · değerleme gün içi 12:00 AOF
• TEFAS'ta işlem göremeyenler: özel fonlar, GYF, GSYF, garantili ve anapara koruma amaçlı fonlar
• Borç kapatmama 1 ayda 3 kez → 5 iş günü yasak · talimat kabul 09:00–13:30 / 17:45

1007 — Finansal Yönetim ve Mali Analiz#

Geçerli olduğu sınavlar: SPF Düzey 2, Düzey 3, Kurumsal Yönetim Derecelendirme, Kredi Derecelendirme Kaynak: SPL resmî çalışma notu 30.06.2026 · kaynak/pdf/1007_MKT_30062026_202617041415.pdf Sınav: 25 soru / 45 dakika · geçme 50 · lisans ortalaması 60

Sınav alt konu başlıkları:

1. Finansal yönetimin genel esasları
2. Finansal planlama
3. Sermaye maliyeti
4. Sermaye yapısı
5. İşletme sermayesi yönetimi
6. Yatırım projelerinin değerlemesi
7. Birleşme ve devir
8. Finansal analiz
9. Leasing, faktoring ve forfaiting

Bu ders formül dersidir; mevzuat ezberi yoktur. Sınavda hesap sorusu ağırlıklıdır. Aşağıdaki formülleri ezberleyip uygulayabilir hâle gelin — okumakla geçilmez.

1. Finansal yönetimin genel esasları#

**Finansal amaç: kâr maksimizasyonu değil, *ortakların servetinin (şirket piyasa değerinin) maksimizasyonu*.**

Kâr maksimizasyonunun 3 zaafı:

1. Zamanlamayı dikkate almaz (paranın zaman değeri yok)
2. Riski dikkate almaz
3. Kâr tanımı belirsizdir (muhasebe kârı ≠ nakit akımı)

Üç temel finansal karar:

Temsil (vekâlet) sorunu (agency problem): yöneticilerin kendi çıkarlarını hissedar çıkarlarının önüne koyması. Temsil maliyetleri: izleme (monitoring), bağlayıcı (bonding) ve artık kayıp maliyetleri. Çözüm araçları: teşvik primi, hisse senedi opsiyonu, kurumsal yönetim, bağımsız yönetim kurulu, ele geçirme (takeover) tehdidi, pay sahiplerinin denetimi.

Yönetim kurulu, günlük faaliyetlerin yürütülmesinden değil, gözetim ve stratejik yönlendirmeden sorumludur.

2. Finansal planlama#

2.1 Nakit bütçesi#

Nakit bütçesi şunları ortaya koyar: dönem sonu tahmini para mevcudu, tahmini nakit açığı/fazlası, ek finansman gereği, gereğin zamanı ve kaynağı, ilave fona ihtiyaç duyulan süre.

Kritik: Nakit bütçesinde tahakkuk değil nakit esası geçerlidir. Amortisman, karşılıklar ve reeskontlar nakit çıkışı doğurmadığı için nakit bütçesine alınmaz.

2.2 Proforma tablolar — satışların yüzdesi yöntemi#

İlave fon ihtiyacı (İFİ / AFN):

```

İFİ = (Varlık/Satış) × ΔSatış − (Kend.Kaynak/Satış) × ΔSatış − (Net Kâr Marjı × Yeni Satış × Dağıtılmayan Kâr Oranı)

```

2.3 Başabaş analizi#

```

Başabaş miktarı (BBN) = Sabit Maliyet / (Birim Satış Fiyatı − Birim Değişken Maliyet)

Başabaş tutarı (TL) = Sabit Maliyet / Katkı Payı Oranı

Katkı payı oranı = (Satış − Değişken Maliyet) / Satış

```

2.4 Kaldıraçlar — ezber#

Finansal başabaş noktası: FVÖK = Faiz → hisse başına kâr (HBK) sıfırdır.

3. Sermaye maliyeti#

3.1 Ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti (AOSM / WACC)#

```

AOSM = (E/V) × ke + (D/V) × kd × (1 − t)

```

• E özkaynak, D borç, V = E + D
• kd × (1 − t): borcun vergi kalkanı nedeniyle vergi sonrası maliyeti. Özkaynak maliyetinde vergi düzeltmesi yapılmaz.

3.2 Özkaynak maliyeti#

FVFM (CAPM):

```

ke = rf + β × (rm − rf)

```

Gordon büyüme modeli (kâr payı iskonto):

```

ke = D1 / P0 + g (yeni ihraçta: ke = D1 / [P0 × (1 − f)] + g, f: ihraç maliyeti)

```

İmtiyazlı pay maliyeti: kp = Dp / Pp

Dağıtılmayan kârın maliyeti: özkaynak maliyetine eşittir, ihraç maliyeti içermez → yeni pay ihracından daima ucuzdur.

Maliyet sıralaması (genel): borç < imtiyazlı pay < dağıtılmayan kâr < yeni pay ihracı.

4. Sermaye yapısı#

MM varsayımları (mükemmel piyasa): vergi yok, işlem maliyeti yok, iflas maliyeti yok, bilgi simetrik ve bedava, bireyler firmalarla aynı oranda borçlanabilir (ev yapımı kaldıraç / homemade leverage).

Faaliyet riski işin doğasından, finansal risk borç kullanımından doğar.

5. İşletme sermayesi yönetimi#

Net işletme sermayesi = Dönen Varlıklar − Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

Kârlılık–likidite ödünleşimi: işletme sermayesi arttıkça risk ve kârlılık azalır; azaldıkça risk ve beklenen kârlılık artar.

5.1 Nakit dönüşüm süresi — ezber#

```

Stok Devir Süresi (SDS) = 365 / Stok Devir Hızı

Alacak Tahsil Süresi (ATS) = 365 / Alacak Devir Hızı

Borç Ödeme Süresi (BÖS) = 365 / Borç Devir Hızı

Faaliyet Süresi = SDS + ATS

Nakit Dönüşüm Süresi = SDS + ATS − BÖS

```

5.2 Kasa (nakit) yönetimi modelleri#

• Baumol modeli: nakit çıkışları belirli/düzenli. Optimal nakit tutarı

C* = √(2 × T × F / k) — T: dönem nakit ihtiyacı, F: işlem maliyeti, k: fırsat maliyeti (faiz).

• Miller-Orr modeli: nakit akımları rassal. Üst sınır, alt sınır ve dönüş noktası (Z) ile çalışır.

5.3 Stok yönetimi — Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM/EOQ)#

```

ESM = √( 2 × D × S / H )

```

D: yıllık talep · S: sipariş başına maliyet · H: birim başına yıllık elde tutma maliyeti.

ESM'de sipariş maliyeti = elde tutma maliyeti olduğu noktada toplam maliyet minimumdur.

5.4 Alacak yönetimi#

Kredi politikası unsurları: kredi standartları, kredi süresi, iskonto politikası, tahsilat politikası. Değerlendirmede 5K (karakter, kapasite, kapital, karşılık/teminat, koşullar).

Peşin iskontonun yıllık maliyeti:

```

= [ i / (1 − i) ] × [ 365 / (Kredi süresi − İskonto süresi) ]

```

(Örn. "2/10 net 30" → [0,02/0,98] × [365/20] ≈ %37,2)

6. Yatırım projelerinin değerlemesi#

6.1 Yöntemler#

En doğru yöntem NBD'dir. Birbirini dışlayan projelerde NBD ile İVO çelişirse NBD'ye uyulur (yeniden yatırım varsayımı: NBD sermaye maliyetini, İVO ise İVO'yu varsayar). Nakit akımı işaretinin birden çok kez değiştiği projelerde birden fazla İVO çıkabilir → çoklu İVO sorunu.

6.2 Nakit akımı kuralları#

• Batık maliyet (sunk cost) dikkate alınmaz.
• Fırsat maliyeti dikkate alınır.
• Yan etkiler (erozyon/kannibalizasyon) dikkate alınır.
• Finansman giderleri nakit akımına konmaz (iskonto oranında zaten yer alır).
• Amortisman nakit çıkışı değildir ancak vergi kalkanı yaratır: Amortisman × vergi oranı.
• Net işletme sermayesindeki artış yatırımın başında çıkış, sonunda geri kazanım olarak yazılır.

7. Birleşme ve devir#

Sinerji: birleşik değerin, ayrı ayrı değerlerin toplamından büyük olması — V(AB) > V(A) + V(B). Kaynakları: faaliyet sinerjisi (ölçek ekonomisi), finansal sinerji (borçlanma kapasitesi, vergi avantajı), yönetsel sinerji, pazar gücü.

Savunma taktikleri: zehirli hap (poison pill), beyaz şövalye (white knight), altın paraşüt (golden parachute), pac-man savunması, taç mücevherlerin satışı.

Süreç: hedef belirleme → durum tespiti (due diligence) → değerleme → müzakere → sözleşme → entegrasyon.

8. Finansal analiz#

8.1 Analiz teknikleri#

8.2 Oranlar — ezber tablosu#

Likidite oranları

```

Cari Oran = Dönen Varlıklar / KVYK (ideal ≈ 2)

Asit-Test = (Dönen Varlıklar − Stoklar) / KVYK (ideal ≈ 1)

Nakit Oranı = (Hazır Değerler + Menkul Kıymetler) / KVYK (ideal ≈ 0,20)

```

Finansal yapı (kaldıraç) oranları

```

Kaldıraç Oranı = Toplam Yabancı Kaynak / Aktif Toplamı (ideal ≤ %50)

Borç/Özkaynak = Toplam Yabancı Kaynak / Özkaynak

Faiz Karşılama Oranı = FVÖK / Faiz Gideri

```

Faaliyet (devir hızı) oranları

```

Stok Devir Hızı = SMM / Ortalama Stok

Alacak Devir Hızı = Net Kredili Satışlar / Ortalama Ticari Alacak

Aktif Devir Hızı = Net Satışlar / Aktif Toplamı

```

Kârlılık oranları

```

Brüt Kâr Marjı = Brüt Kâr / Net Satışlar

Net Kâr Marjı = Net Kâr / Net Satışlar

ROA (Aktif Kârlılığı) = Net Kâr / Aktif Toplamı

ROE (Özkaynak Kârlılığı)= Net Kâr / Özkaynak

```

Du Pont ayrıştırması — sınav klasiği

```

ROA = Net Kâr Marjı × Aktif Devir Hızı

ROE = Net Kâr Marjı × Aktif Devir Hızı × (Aktif / Özkaynak)

= ROA × Özkaynak Çarpanı

```

Piyasa değeri oranları

```

F/K = Pay Fiyatı / Hisse Başına Kâr

PD/DD = Piyasa Değeri / Defter Değeri

Temettü Verimi = Hisse Başına Temettü / Pay Fiyatı

```

8.3 Finansal tablo makyajı (window dressing)#

Dönem sonunda geçici işlemlerle oranların iyileştirilmesi: dönem sonu stok/alacak azaltımı, kısa vadeli borcun uzun vadeliye çevrilmesi, gelir kaydının öne çekilmesi, gider kaydının ertelenmesi.

9. Leasing, faktoring ve forfaiting#

Leasing türleri: finansal kiralama (mülkiyet sonunda kiracıya geçebilir, iptal edilemez, tam ödemeli), faaliyet kiralaması (kısa süreli, iptal edilebilir, bakım kiralayanda), sat-geri kirala (sale and leaseback), satışa yardımcı (satıcı) kiralama.

Leasing'in avantajı: %100 finansman, bilanço dışı kalabilme (eski uygulama), vergi avantajı, teknolojik eskime riskinin devri.

10. Son 24 saat tekrar kartı#

Amaç ve kararlar

• Finansal amaç: şirket değerinin/ortak servetinin maksimizasyonu (kâr maksimizasyonu değil — zaman, risk ve kâr tanımı sorunları)
• Üç karar: yatırım · finansman · kâr payı · Temsil sorunu → izleme + bağlayıcı + artık kayıp maliyeti

Kaldıraçlar

• DOL = Katkı Payı / FVÖK · DFL = FVÖK / (FVÖK − Faiz) · DTL = DOL × DFL = Katkı Payı / (FVÖK − Faiz)
• Başabaş = SM / (Fiyat − Değişken Maliyet) · Finansal başabaş: FVÖK = Faiz

Sermaye maliyeti

• AOSM = (E/V)ke + (D/V)kd(1−t) — vergi kalkanı yalnızca borçta
• CAPM: ke = rf + β(rm − rf) · Gordon: ke = D1/P0 + g · imtiyazlı kp = Dp/Pp
• Ucuzdan pahalıya: borç < imtiyazlı pay < dağıtılmayan kâr < yeni pay

Sermaye yapısı

• MM vergili: VL = VU + t·D · Dengeleme: vergi kalkanı ↔ finansal sıkıntı maliyeti
• Finansman hiyerarşisi: otofinansman → borç → yeni pay (asimetrik bilgi)

İşletme sermayesi

• NİS = DV − KVYK · Nakit Dönüşüm Süresi = SDS + ATS − BÖS
• Baumol (belirli) √(2TF/k) · Miller-Orr (rassal) · EOQ √(2DS/H)
• Peşin iskonto yıllık maliyeti = [i/(1−i)] × [365/(kredi süresi − iskonto süresi)]

Yatırım projeleri

• NBD > 0, İVO > AOSM, Kİ > 1 → kabul · Geri ödeme süresi ve ARR paranın zaman değerini dikkate almaz
• Çelişkide NBD üstündür · Batık maliyet yok sayılır, fırsat maliyeti sayılır, finansman gideri nakit akımına konmaz
• Amortisman vergi kalkanı = amortisman × vergi oranı

Finansal analiz

• Cari ≈ 2, Asit-test ≈ 1, Nakit ≈ 0,20, kaldıraç ≤ %50
• ROA = Net Kâr Marjı × Aktif Devir Hızı · ROE = ROA × Özkaynak Çarpanı (Du Pont)
• Dikey analizde aktif toplamı / net satışlar = %100; yatayda baz yıl = %100

Leasing / faktoring / forfaiting

• Faktoring: kısa vadeli, 3 fonksiyon (finansman + tahsilat + garanti), rücu'lu olabilir
• Forfaiting: orta-uzun vadeli, ihracat, daima rücusuz, banka avali/garantisi
• Finansal kiralama: iptal edilemez, tam ödemeli · faaliyet kiralaması: iptal edilebilir, bakım kiralayanda

1008 — Genel Ekonomi#

Geçerli olduğu sınavlar: SPF Düzey 3, Kredi Derecelendirme Kaynak: SPL resmî çalışma notu 30.06.2026 · kaynak/pdf/1008_MKT_30062026_202608101106.pdf Sınav: 25 soru / 45 dakika · geçme 50 · lisans ortalaması 60

Sınav alt konu başlıkları:

1. Temel kavramlar
2. Para politikaları
3. Maliye politikaları
4. Makroekonomik göstergeler ve yorumu
5. Dış ticaret ve uluslararası ekonomi

Zorluk 3 — Düzey 3'ün en kolay derslerinden biri. Havuz mantığında bu dersten yüksek puan alıp 1009/1013 gibi zor dersleri taşımak en akılcı stratejidir. Hedefiniz 50 değil 75+ olmalı.

1. Temel kavramlar#

1.1 Milli gelir#

Harcamalar yöntemiyle: GSYH = C + I + G + (X − M)

1.2 Talep, arz, esneklik#

• Talep kanunu: fiyat ↑ → talep ↓ (ceteris paribus). Giffen ve Veblen malları istisnadır.
• Talebin fiyat esnekliği = %Δmiktar / %Δfiyat. |E| > 1 esnek, |E| < 1 inelastik, |E| = 1 birim esnek.
• Gelir esnekliği: > 0 normal mal, < 0 düşük (inferior) mal, > 1 lüks mal.
• Çapraz esneklik: > 0 ikame mal, < 0 tamamlayıcı mal.
• İnelastik talepli malda satıcı fiyat artışıyla toplam hasılatını artırır; esnek talepli malda azaltır.

1.3 Piyasa yapıları#

Tam rekabette uzun dönemde firma normal kâr eder, P = MC = min AC.

2. Para politikası#

2.1 Para arzı tanımları#

```

M1 = Dolaşımdaki para + vadesiz mevduat

M2 = M1 + vadeli mevduat

M3 = M2 + repo + para piyasası fonları + ihraç edilen menkul kıymetler

```

Parasal taban (baz para) = Dolaşımdaki para + Bankaların rezervleri

Para çarpanı (basit): m = 1 / r (r: zorunlu karşılık oranı)

Örnek: zorunlu karşılık oranı %10 ise 1.000 TL'lik mevduat, sistemde en fazla 1.000 × (1/0,10) = 10.000 TL mevduat yaratır; kaydi para yaratma 9.000 TL'dir.

2.2 Para politikası araçları#

2.3 Amaçlar ve türler#

Nihai amaçlar: fiyat istikrarı (TCMB'nin temel amacı), tam istihdam, ekonomik büyüme, ödemeler dengesi, finansal istikrar.

Ara hedefler: parasal büyüklükler, faiz oranı, döviz kuru.

Para politikası aktarım mekanizmaları: faiz kanalı, kredi kanalı, döviz kuru kanalı, varlık fiyatları kanalı, beklentiler kanalı.

Likidite tuzağı: faizler çok düşükken para politikası etkisizleşir, maliye politikası öne çıkar.

3. Maliye politikası#

3.1 Kamu gelirleri ve giderleri#

Kamu gelirleri: vergiler (en büyük kalem), harçlar, resimler, şerefiyeler, parafiskal gelirler (sosyal güvenlik primleri), teşebbüs gelirleri, borçlanma, para basma (senyoraj).

Vergi tasnifi:

• Dolaysız (vasıtasız): gelir ve servet üzerinden — gelir vergisi, kurumlar vergisi, MTV, emlak vergisi. Adil, gelir dağılımını düzeltir.
• Dolaylı (vasıtalı): harcama üzerinden — KDV, ÖTV, BSMV, damga vergisi. Tersine artan oranlı (regresif) etkisi vardır.

Vergi tarifeleri: artan oranlı (müterakki), düz oranlı, tersine artan oranlı (regresif).

Laffer eğrisi: vergi oranı belli bir noktadan sonra artınca vergi geliri azalır.

3.2 Bütçe#

3.3 Çarpanlar — ezber#

c: marjinal tüketim eğilimi, s = 1 − c: marjinal tasarruf eğilimi, t: vergi oranı

```

Harcama (yatırım) çarpanı = 1 / (1 − c)

Vergi çarpanı = −c / (1 − c)

Denk bütçe çarpanı = 1 (Haavelmo teoremi)

```

Kamu harcaması çarpanı her zaman vergi çarpanından mutlak değerce büyüktür; bu yüzden harcama artışı, eşit tutarlı vergi indiriminden daha etkilidir.

Dışlama (crowding-out) etkisi: genişletici maliye politikası faizleri yükselterek özel yatırımı azaltır.

4. Makroekonomik göstergeler ve yorumu#

4.1 Enflasyon#

Enflasyon türleri: talep enflasyonu, maliyet enflasyonu (arz şoku → stagflasyon), yapısal enflasyon, ithal enflasyon. Hiperenflasyon, deflasyon, dezenflasyon (enflasyonun hızının azalması) ayrımını karıştırmayın.

Fisher denklemi: Nominal faiz ≈ Reel faiz + Beklenen enflasyon

Phillips eğrisi: kısa dönemde enflasyon–işsizlik arasında ters ilişki; uzun dönemde eğri dikeydir (doğal işsizlik oranı).

4.2 İşsizlik#

İşgücü = İstihdam + İşsiz · İşsizlik Oranı = İşsiz / İşgücü · İşgücüne Katılma Oranı = İşgücü / Çalışma çağındaki nüfus

Türleri: friksiyonel (arızi), yapısal, konjonktürel (devrevi), mevsimsel, gizli. Doğal işsizlik = friksiyonel + yapısal.

Okun yasası: işsizlik oranındaki 1 puanlık artış, üretimde yaklaşık 2 puanlık kayba karşılık gelir.

4.3 Diğer göstergeler#

• TCMB rezervleri, analitik bilanço büyüklükleri, iç borç stoku
• Güven endeksleri: tüketici güven endeksi, reel kesim güven endeksi, ekonomik güven endeksi. 100 üzeri iyimser, altı kötümser.
• Kapasite kullanım oranı (KKO): imalat sanayiinde fiili üretim / mevcut kapasite

4.4 Konjonktürel dalgalanmalar ve büyüme#

Konjonktür evreleri: genişleme → zirve (doruk) → daralma (resesyon) → dip → toparlanma.

Resesyon: genellikle arka arkaya iki çeyrek negatif büyüme.

Cobb-Douglas üretim fonksiyonu: Y = A · K^α · L^(1−α) — A: toplam faktör verimliliği (TFV).

Büyüme muhasebesi: %ΔY = %ΔA + α·%ΔK + (1−α)·%ΔL

Solow büyüme modeli: sermayenin azalan verimi nedeniyle ekonomiler durağan duruma (steady state) yakınsar; uzun dönemde kişi başına büyümenin kaynağı teknolojik ilerlemedir. Yakınsama (convergence) hipotezi buradan çıkar.

Orta gelir tuzağı: ucuz işgücü avantajını yitiren ama teknoloji/verimlilik sıçraması yapamayan ülkelerin orta gelir bandında sıkışması.

5. Dış ticaret ve uluslararası ekonomi#

5.1 Dış ticaret teorileri#

Korumacılık araçları: gümrük tarifesi, kota, ihracat sübvansiyonu, tarife dışı engeller. Damping: bir malın yurt dışında normal değerinin/iç piyasa fiyatının altında satılması → anti-damping vergisi.

DTÖ – "En Çok Kayrılan Ülke" (MFN) kuralı: bir üyeye tanınan ayrıcalık tüm üyelere tanınmalıdır. İstisnaları: gümrük birlikleri ve serbest ticaret alanları, gelişmekte olan ülkelere tanınan tercihler (GSP), anti-damping ve telafi edici önlemler.

SWIFT: Dünya Bankalararası Finansal İletişim Kuruluşu — uluslararası ödeme mesajlaşma ağı (para transferini kendisi yapmaz).

5.2 Ödemeler dengesi#

Ödemeler dengesi çifte kayıt esasına göre daima denktir; "açık" denilen şey cari işlemler açığıdır.

Uluslararası yatırım pozisyonu (UYP): bir ülkenin dış varlık ve yükümlülüklerinin stok değeri.

5.3 Döviz piyasası ve pariteler#

• Kotasyon: dolaysız (direkt) — 1 birim yabancı para kaç yerli para; dolaylı (endirekt) — tersi.
• Çapraz kur: iki para biriminin üçüncü bir para birimi üzerinden hesaplanan kuru. Piyasa çapraz kuru hesaplanan kurdan saparsa üçlü (triangular) arbitraj doğar.
• Vadeli (forward) kur: spot kurdan yüksekse prim, düşükse iskonto.

Parite koşulları — ezber

```

Korumasız faiz paritesi : beklenen kur değişimi ≈ i_yerli − i_yabancı

Vadeli (kapalı) kur paritesi (CIP): F/S = (1 + i_yerli) / (1 + i_yabancı)

Satın alma gücü paritesi (PPP) : %Δkur ≈ π_yerli − π_yabancı

Uluslararası Fisher etkisi : i_yerli − i_yabancı ≈ π_yerli − π_yabancı

```

5.4 Kur rejimleri ve Mundell-Fleming#

İmkânsız üçleme (trilemma): ① sabit kur, ② serbest sermaye hareketliliği, ③ bağımsız para politikası — aynı anda en fazla ikisi sağlanabilir.

Tam sermaye hareketliliğinde Mundell-Fleming — ezber tablosu:

Carry trade (ara kazanç ticareti): düşük faizli para biriminden borçlanıp yüksek faizli para biriminde yatırım yapma; kazanç faiz farkından, risk ani kur hareketinden doğar.

6. Son 24 saat tekrar kartı#

Milli gelir

• GSYH = C + I + G + (X − M) · GSMH = GSYH + net dış âlem faktör geliri · Deflatör = (Nominal/Reel) × 100

Esneklik

• Gelir esnekliği < 0 → düşük mal, > 1 → lüks · Çapraz > 0 → ikame, < 0 → tamamlayıcı
• İnelastik malda fiyat ↑ → toplam hasılat ↑

Para

• M1 = dolaşım + vadesiz, M2 = M1 + vadeli, M3 = M2 + repo + PPF
• Para çarpanı 1/r · zorunlu karşılık %10 → 1.000 TL mevduat 10.000 TL'ye çıkar, 9.000 TL kaydi para
• APİ en etkin araç · doğrudan araçlar: kredi tavanı, disponibilite, moral suasion
• Likidite tuzağında maliye politikası etkin

Maliye

• Harcama çarpanı 1/(1−c) · vergi çarpanı −c/(1−c) · denk bütçe çarpanı = 1
• Dolaylı vergiler (KDV, ÖTV, BSMV, damga) regresif · Laffer: oran ↑↑ → gelir ↓
• Otomatik stabilizatör: artan oranlı vergi + işsizlik sigortası · crowding-out faizi yükseltir

Göstergeler

• Çekirdek enflasyon: enerji, gıda, alkol-tütün, altın hariç · Dezenflasyon ≠ deflasyon
• Fisher: nominal ≈ reel + beklenen enflasyon · Phillips uzun dönemde dikey
• Doğal işsizlik = friksiyonel + yapısal · Okun: 1 puan işsizlik ≈ 2 puan üretim kaybı
• Güven endeksinde 100 eşiktir · Resesyon: arka arkaya 2 çeyrek negatif büyüme

Büyüme

• Y = A·K^α·L^(1−α), A = toplam faktör verimliliği
• Solow: azalan verim → durağan durum; uzun dönemde büyümenin kaynağı teknoloji
• Orta gelir tuzağı: verimlilik sıçraması yapılamaması

Dış ticaret

• Smith mutlak, Ricardo karşılaştırmalı, Heckscher-Ohlin faktör donatımı, Leontief paradoksu
• MFN istisnaları: gümrük birliği/STA, GSP tercihleri, anti-damping · SWIFT sadece mesajlaşma
• Damping = yurt dışında normal değerin altında satış

Kur

• CIP: F/S = (1+i_y)/(1+i_yb) · PPP: %Δkur ≈ π farkı · Fisher etkisi faiz farkı = enflasyon farkı
• İmkânsız üçleme: sabit kur + serbest sermaye + bağımsız para politikası → en fazla 2
• Sabit kurda para politikası etkisiz / maliye etkin; esnek kurda tersi
• Carry trade: düşük faizden borçlan, yüksek faize yatır — risk kur hareketi

1009 — Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri#

Geçerli olduğu sınavlar: SPF Düzey 3, Türev Araçlar, Kredi Derecelendirme Kaynak: SPL resmî çalışma notu 30.06.2026 · kaynak/pdf/1009_MKT_30062026_202607171008.pdf Çalışma soruları: kaynak/pdf/1009_Calisma-Sorulari.pdf Sınav: 25 soru / 45 dakika · geçme 50 · lisans ortalaması 60

Sınav alt konu başlıkları:

1. Paranın zaman değeri ve faiz hesaplamaları
2. Getiri ve risk
3. Portföy teorisi
4. Varlık fiyatlama modelleri (FVFM, APT, diğer)
5. Temel analiz
6. Teknik analiz
7. Sermaye piyasası araçlarının değerlemesi
8. Portföy performans ölçüm teknikleri

Zorluk 5 — Düzey 3'ün en zor dersi. Tamamen hesaplama. 45 dakikada 25 soru = soru başına 1 dk 48 sn. Formülü ezberlemek yetmez, hızlı uygulamak gerekir. Çalışma sorularını süre tutarak çözün.

1. Paranın zaman değeri#

1.1 Temel formüller#

```

Basit faiz : S = P × (1 + n·i)

Bileşik faiz : S = P × (1 + i)^n → P = S / (1 + i)^n

Dönem içi bileşik: S = P × (1 + i/m)^(n·m) (m: yıllık bileşikleme sayısı)

Sürekli bileşik : S = P × e^(i·n)

```

Efektif yıllık faiz (EYF / EAR):

```

EYF = (1 + i/m)^m − 1

```

Nominal faiz aynı olduğunda bileşikleme sıklığı arttıkça efektif faiz artar: yıllık < altı aylık < üç aylık < aylık < günlük < sürekli.

Reel faiz (Fisher — tam formül):

```

(1 + reel) = (1 + nominal) / (1 + enflasyon)

reel = [(1 + nominal) / (1 + enflasyon)] − 1

```

Yaklaşık: reel ≈ nominal − enflasyon

1.2 Anüiteler#

```

Normal (dönem sonu) anüite BD = A × [1 − (1+i)^(−n)] / i

Normal anüite GD = A × [(1+i)^n − 1] / i

Peşin (dönem başı) anüite = normal anüite × (1 + i)

Sonsuz (perpetüite) BD = A / i

Büyüyen perpetüite BD = A / (i − g) (i > g)

```

Kredi taksidi (eşit taksitli):

```

A = P × i / [1 − (1 + i)^(−n)]

```

1.3 İskonto yöntemleri#

Aynı oran için dış iskonto daha yüksek indirim yapar; dış iskonto oranı (d) her zaman iç iskonto oranından (i) küçüktür.

Gün sayımı (day count) esasları: ACT/365, ACT/360, 30/360. Türkiye'de DİBS'te genellikle ACT/365, para piyasasında ACT/360 kullanılır. Sınavda hangi baz verildiğine dikkat.

2. Getiri ve risk#

2.1 Getiri ölçüleri#

```

Basit getiri : r = (P1 − P0 + D) / P0

Aritmetik ort. : (r1 + r2 + … + rn) / n

Geometrik ort. : [(1+r1)(1+r2)…(1+rn)]^(1/n) − 1

```

Geometrik ortalama ≤ aritmetik ortalama (eşitlik yalnızca tüm getiriler aynıysa). Geçmiş performansı geometrik, beklenen tek dönem getirisini aritmetik ortalama temsil eder.

Beklenen getiri: E(r) = Σ p_i × r_i

2.2 Risk ölçüleri#

```

Varyans : σ² = Σ p_i × [r_i − E(r)]²

Std. sapma: σ = √σ²

Değişim katsayısı (CV) = σ / E(r) → birim getiri başına risk

Kovaryans : Cov(A,B) = Σ p_i × [rA_i − E(rA)] × [rB_i − E(rB)]

Korelasyon: ρ(A,B) = Cov(A,B) / (σA × σB) −1 ≤ ρ ≤ +1

```

Risk türleri:

Sistematik risk kaynakları: enflasyon, faiz oranı, kur, politik risk, piyasa riski.

Sistematik olmayan risk kaynakları: finansal risk, faaliyet riski, yönetim riski, sektör riski.

3. Portföy teorisi (Markowitz)#

3.1 İki varlıklı portföy#

```

E(rp) = w1·E(r1) + w2·E(r2)

σp² = w1²σ1² + w2²σ2² + 2·w1·w2·ρ12·σ1·σ2

```

Korelasyonun etkisi — ezber:

Çeşitlendirme faydası ρ küçüldükçe artar. Portföyün riski, bileşenlerinin ağırlıklı ortalama riskinden küçük veya eşittir (ρ = +1 hariç daima küçük).

3.2 Etkin sınır ve optimal portföy#

• Etkin sınır (efficient frontier): aynı risk düzeyinde en yüksek getiriyi (veya aynı getiride en düşük riski) sunan portföyler kümesi.
• Minimum varyanslı portföy: etkin sınırın en sol ucu.
• Sermaye Piyasası Doğrusu (SPD / CML): risksiz varlık ile pazar portföyünü birleştirir; toplam riski (σ) ödüllendirir. Yalnızca etkin portföyler üzerinde yer alır.

```

E(rp) = rf + [(E(rm) − rf) / σm] × σp

```

• Ayrım teoremi (Tobin): yatırımcının risk tercihi, riskli portföy seçimini değil yalnızca risksiz varlık ile pazar portföyü arasındaki dağılımı belirler.

4. Varlık fiyatlama modelleri#

4.1 Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeli (FVFM / CAPM)#

Menkul Kıymet Pazar Doğrusu (MKPD / SML):

```

E(ri) = rf + βi × [E(rm) − rf]

βi = Cov(ri, rm) / σm² = ρim × σi / σm

```

• βm = 1 (pazar portföyü), βrf = 0
• β > 1 → atak (agresif) pay; β < 1 → defansif pay
• Portföy betası ağırlıklı ortalamadır: βp = Σ wi·βi

Alfa (Jensen): α = gerçekleşen getiri − FVFM beklenen getirisi. α > 0 → MKPD'nin üzerinde, ucuz/değerinin altında fiyatlanmış → AL.

FVFM varsayımları: yatırımcılar rasyonel ve riskten kaçınan, tek dönemlik ufuk, homojen beklentiler, risksiz oranda sınırsız borç alıp verme, işlem maliyeti ve vergi yok, bilgi ücretsiz ve eş anlı.

4.2 Arbitraj Fiyatlama Teorisi (APT — Ross)#

```

E(ri) = rf + β1·F1 + β2·F2 + … + βk·Fk

```

• Çok faktörlü; pazar portföyü şartı yoktur.
• Faktörler tipik olarak: enflasyon, sanayi üretimi, risk primi, faiz oranı vade yapısı.
• Dayanağı arbitraj imkânının olmaması (tek fiyat kanunu).
• Fama-French üç faktör: pazar + SMB (küçük firma primi) + HML (değer/defter-piyasa primi).

5. Temel analiz#

Yukarıdan aşağıya (top-down) yaklaşım: ① ekonomi analizi → ② sektör analizi → ③ firma analizi.

Sektör yaşam eğrisi: öncü (başlangıç) → hızlı büyüme → olgunluk → durgunluk/gerileme.

Firma analizinde: finansal tablolar, oranlar, yönetim kalitesi, rekabet üstünlüğü (Porter'ın beş gücü), SWOT.

Etkin Piyasalar Hipotezi (EPH):

Anomaliler: ocak ayı etkisi, hafta sonu (pazartesi) etkisi, küçük firma etkisi, F/K etkisi, aşırı tepki, momentum.

6. Teknik analiz#

3 varsayım: ① piyasa her şeyi iskonto eder, ② fiyatlar trendler hâlinde hareket eder, ③ tarih tekerrür eder.

Göstergeler:

• Hareketli ortalamalar (HO): kısa vadeli HO uzun vadeliyi yukarı keserse altın kesişme (golden cross) — al; aşağı keserse ölüm kesişmesi (death cross) — sat.
• RSI (Göreli Güç Endeksi): 0–100. > 70 aşırı alım, < 30 aşırı satım.
• MACD: iki üstel HO farkı + sinyal çizgisi.
• Bollinger bantları: hareketli ortalama ± 2 standart sapma.
• Stokastik osilatör, momentum, OBV (denge hacmi).
• Destek: düşüşün durduğu fiyat seviyesi; Direnç: yükselişin durduğu seviye. Kırıldığında rol değiştirirler.

Dow Teorisi: birincil (ana), ikincil (ara) ve küçük trendler; endekslerin birbirini teyit etmesi; hacmin trendi doğrulaması.

7. Sermaye piyasası araçlarının değerlemesi#

7.1 Tahvil değerlemesi#

```

P = Σ [Kupon / (1 + y)^t] + [Nominal / (1 + y)^n]

```

Fiyat ile faiz ters yönlüdür. Vade uzadıkça ve kupon oranı düştükçe fiyatın faize duyarlılığı artar.

Getiri ölçüleri: cari getiri = Kupon / Fiyat · vadeye kadar getiri (YTM) = tüm nakit akımlarının bugünkü değerini fiyata eşitleyen oran.

Durasyon (Macaulay):

```

D = Σ [ t × BD(NA_t) ] / Fiyat

Değiştirilmiş durasyon: MD = D / (1 + y)

Fiyat değişimi : %ΔP ≈ −MD × Δy ( + ½ × Konveksite × (Δy)² )

```

• Kuponsuz (sıfır kuponlu) tahvilde durasyon = vade.
• Kupon oranı ↑ → durasyon ↓ · Vade ↑ → durasyon ↑ · YTM ↑ → durasyon ↓
• Konveksite nedeniyle durasyon faiz düşüşünde fiyat artışını eksik, faiz artışında fiyat düşüşünü fazla tahmin eder → konveksite yatırımcı lehinedir.

7.2 Pay değerlemesi#

Gordon (sabit büyüme) modeli:

```

P0 = D1 / (ke − g) D1 = D0 × (1 + g)

g = ROE × (1 − dağıtım oranı) = ROE × dağıtılmayan kâr oranı

```

Sıfır büyüme: P0 = D / ke

İki aşamalı model: yüksek büyüme dönemi nakit akımları tek tek iskontolanır + dönem sonunda Gordon ile artık (terminal) değer.

Çarpanlar:

```

F/K = Fiyat / HBK → F/K = (D1/EPS1) / (ke − g)

PD/DD = Piyasa Değeri / Özsermaye → PD/DD = (ROE − g) / (ke − g)

FD/FAVÖK, PD/Satış, Temettü Verimi

```

İndirgenmiş nakit akımları (İNA/DCF):

```

FCFF = FVÖK×(1−t) + Amortisman − Yatırım Harcamaları − ΔNet İşletme Sermayesi

FCFE = FCFF − Faiz×(1−t) + Net Borçlanma

```

FCFF AOSM ile iskontolanır → firma değeri; FCFE özkaynak maliyeti ile iskontolanır → özkaynak değeri.

7.3 Türev araç değerlemesi#

```

Forward/futures teorik fiyatı: F = S × (1 + rf)^t (taşıma maliyeti modeli)

Temettülü: F = (S − BD(temettü)) × (1 + rf)^t

Baz (basis) = Spot − Vadeli fiyat → vade sonunda sıfıra yakınsar

Put-Call paritesi: C + K/(1+r)^t = P + S

```

Opsiyon primi = İçsel değer + Zaman değeri. Alım opsiyonu içsel değeri max(S − K, 0), satım max(K − S, 0). Vade sonunda zaman değeri sıfırdır.

8. Portföy performans ölçüm teknikleri — ezber tablosu#

Sharpe ile Treynor farklı sıralama veriyorsa portföy iyi çeşitlendirilmemiş demektir (firmaya özgü risk taşıyor).

Getiri hesaplama yöntemleri:

• Zaman ağırlıklı getiri (TWR): nakit giriş-çıkışlarından arındırır → yönetici performansını ölçer.
• Para ağırlıklı getiri (MWR / IRR): nakit akımı zamanlamasını içerir → yatırımcının gerçekleşen getirisi.

9. Son 24 saat tekrar kartı#

Zaman değeri

• S = P(1+i)^n · EYF = (1 + i/m)^m − 1 · sürekli bileşik P·e^(in)
• Reel faiz (1+n)/(1+π) − 1 · Anüite BD A[1−(1+i)^−n]/i · Perpetüite A/i · Büyüyen A/(i−g)
• Peşin anüite = normal × (1+i) · Taksit A = P·i / [1−(1+i)^−n]
• İç iskonto S/(1+ni) · Dış iskonto S(1−nd) → dış iskonto daha çok indirir

Risk-getiri

• Geometrik ≤ aritmetik ortalama · CV = σ/E(r)
• ρ = Cov/(σA·σB) · ρ = −1'de risk sıfırlanabilir, ρ = +1'de çeşitlendirme faydası yok
• Sistematik risk çeşitlendirilemez (enflasyon, faiz, kur, politik); firmaya özgü risk çeşitlendirilebilir

Modeller

• CAPM: E(ri) = rf + βi(rm − rf) · β = Cov(i,m)/σm² = ρim·σi/σm · βm = 1, βrf = 0 · βp ağırlıklı ortalama
• SPD → toplam risk σ, sadece etkin portföyler · MKPD → beta, tüm varlıklar
• α > 0 → ucuz, AL · APT çok faktörlü, pazar portföyü gerektirmez · Fama-French: pazar + SMB + HML

Piyasa etkinliği

• Zayıf → teknik analiz işe yaramaz · Yarı güçlü → temel analiz de · Güçlü → içsel bilgi de

Teknik analiz

• RSI > 70 aşırı alım / < 30 aşırı satım · Golden cross al, death cross sat
• Omuz-baş-omuz düşüş dönüşü, ters OBO yükseliş dönüşü · üçgen-bayrak-flama devam
• Bollinger = HO ± 2 std sapma · destek/direnç kırılınca rol değiştirir

Tahvil

• Kupon > y → primli, kupon < y → iskontolu · fiyat-faiz ters
• Sıfır kuponluda durasyon = vade · kupon ↑ → durasyon ↓ · vade ↑ → durasyon ↑
• MD = D/(1+y) · %ΔP ≈ −MD × Δy · konveksite yatırımcı lehine

Pay

• Gordon: P0 = D1/(ke − g) · g = ROE × dağıtılmayan kâr oranı
• PD/DD = (ROE − g)/(ke − g) · FCFF → AOSM → firma değeri; FCFE → ke → özkaynak değeri

Türev

• F = S(1+rf)^t · Put-Call paritesi: C + K/(1+r)^t = P + S · Prim = içsel + zaman değeri

Performans

• Sharpe → σ (tüm servet) · Treynor → β (çeşitlendirilmiş) · Jensen α → yönetici katma değeri
• Sharpe ve Treynor sıralaması farklıysa → portföy iyi çeşitlendirilmemiş
• TWR yöneticiyi, MWR (IRR) yatırımcıyı ölçer

1010 — Ticaret Hukuku#

Geçerli olduğu sınavlar: SPF Düzey 2, Düzey 3, Kurumsal Yönetim Derecelendirme Kaynak: SPL resmî çalışma notu 30.06.2026 · kaynak/pdf/1010_MKT_30062026_202607270945.pdf Sınav: 25 soru / 45 dakika · geçme 50 · lisans ortalaması 60

Sınav alt konu başlıkları:

1. TTK'nın ticaret şirketlerine ilişkin genel hükümleri (m.124-210)
2. TTK'nın anonim şirketlere ilişkin hükümleri (m.329-562)

Sınav yalnızca bu iki blokla sınırlıdır — TTK'nın tacir, ticari işletme, kıymetli evrak, taşıma ve sigorta kitapları kapsam dışıdır. Sorular madde numarası + sayısal eşik ağırlıklıdır.

1. Ticaret şirketleri — genel hükümler (m.124-210)#

1.1 Şirket türleri (m.124)#

Kooperatif de TTK m.124'te ticaret şirketi sayılır ancak kendi kanununa tabidir. Adi şirket TTK'da değil TBK'da düzenlenmiştir ve tüzel kişiliği yoktur.

1.2 Asgari sermaye — mutlak ezber#

Cumhurbaşkanı bu tutarları artırmaya yetkilidir. Limited şirkette üst sınır asgari sermayenin 10 katıdır (m.580/2); anonim şirkette üst sınır yoktur.

1.3 Sermaye olarak getirilebilecek unsurlar (m.127)#

Para, alacak, kıymetli evrak ve sermaye şirketlerine ait paylar; fikrî mülkiyet hakları; taşınır ve her çeşit taşınmaz; taşınır/taşınmaz üzerindeki faydalanma ve kullanma hakları; kişisel emek; ticari işletmeler; maden ruhsatnameleri; devrolunabilen elektronik ortamlar/alan adları; devredilebilir diğer haklar.

Sermaye olarak konulamayanlar: vadesi gelmemiş alacaklar ve hizmet edimleri (kişisel emek yalnızca şahıs şirketlerinde sermaye olabilir; anonim ve limited şirkette olamaz).

1.4 Birleşme, bölünme, tür değiştirme (m.134-194)#

• Birleşme: devralma şeklinde veya yeni kuruluş şeklinde. Devrolunan şirket infisah eder, tasfiyesiz sona erer; külli halefiyet vardır.
• Bölünme: tam bölünme (şirket sona erer, malvarlığı bölümlere ayrılıp devredilir) ve kısmi bölünme (bölünen şirket varlığını sürdürür).
• Tür değiştirme: yeni türün kuruluş hükümleri uygulanır; ancak sermaye şirketlerinde ortakların asgari sayısına ve ayni sermayeye ilişkin hükümler uygulanmaz (m.184).
• Komandit şirketlerin birleşme/bölünmesinde genel nisaba ek olarak komanditelerin tamamının yazılı onayı aranır.
• Ayrılma akçesi, ortaklık paylarının ve haklarının korunması (m.140) ve inceleme hakkı (m.149) ile ortaklar korunur.

1.5 Şirketler topluluğu — hâkimiyet (m.195 vd.)#

Hâkimiyet kurulduğu kabul edilen hâller — bir ticaret şirketinin diğerinde:

1. Oy haklarının çoğunluğuna sahip olması
2. Şirket sözleşmesi uyarınca yönetim organında karar alabilecek çoğunluğu oluşturan üyeleri seçebilme hakkını haiz olması
3. Kendi oy hakları yanında bir sözleşmeye dayanarak oy haklarının çoğunluğunu oluşturması
4. Bir ticaret şirketini sözleşme gereğince veya başka bir yolla hâkimiyeti altında tutabilmesi

Bu hâllerin varlığı hâlinde hâkimiyet karinesi doğar. Tam hâkimiyet (paylarının ve oy haklarının %100'üne sahiplik) hâlinde talimat verme yetkisi genişler. Karşılıklı iştirak: birbirinin sermayesinin en az dörtte birine (%25) sahip şirketler. Bildirim eşikleri: sermaye/oy haklarının %5, %10, %20, %25, %33, %50, %67 ve %100 oranlarını aşma veya altına düşme hâlleri bildirime ve tescile tabidir.

2. Anonim şirketler (m.329-562)#

2.1 Temel nitelikler ve kuruluş#

Anonim şirket: sermayesi belirli ve paylara bölünmüş, borçlarından yalnızca malvarlığıyla sorumlu şirket. Pay sahipleri şirkete karşı yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payları ile sorumludur.

• Tek kişiyle kurulabilir (m.338). Tek pay sahibi olması hâlinde bu durum tescil ve ilan ettirilir.
• Şirketin bizzat kendisi tacirdir.
• Kuruluş ani kuruluş esasına dayanır (tedrici kuruluş kaldırılmıştır).
• Esas sözleşmenin asgari zorunlu unsurları (m.339/2): ticaret unvanı ve merkez, işletme konusu, sermaye ve payların itibarî değeri, ödeme şekli, pay senetlerinin türü, kurucuların bilgileri, yönetim kurulu üyeleri, ilan şekli, hesap dönemi, imtiyazlar.
• Nakdî sermayenin %25'i tescilden önce, kalanı 24 ay içinde ödenir.
• Ayni sermaye üzerinde sınırlı ayni hak, haciz veya tedbir bulunmamalı; mahkemece atanan bilirkişi değerler.

Pay bedeli ve itibarî değer: payın itibarî değeri en az 1 kuruştur (m.476). Genel kurul, esas sözleşmeyi değiştirerek payları birleştirebilir veya bölebilir.

Şirketin devraldığı işletme ve ayınlar (m.356): kuruluşun tescilinden itibaren 2 yıl içinde, sermayenin onda birini aşan bir bedelle malvarlığı devralınması veya kiralanması sözleşmeleri genel kurul onayına ve tescile tabidir. Sözleşmenin 2 yıldan sonra ifa edilmesi önemli değildir; devredenin kurucu/ortak/yönetici olması da şart değildir.

Pay sahibinin şirkete borçlanma yasağı (m.358): pay sahibi ancak ① sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borçlarını ifa etmişse ve ② şirketin serbest yedek akçelerle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeydeyse şirkete borçlanabilir.

2.2 Yönetim kurulu#

• Bir veya daha fazla kişiden oluşur (m.359). TTK asgari sayı öngörmez; Bankacılık Kanunu gibi özel kanunlar öngörebilir.
• Tüzel kişi yönetim kurulu üyesi olabilir; tüzel kişi adına yalnızca bir gerçek kişi tescil ve ilan edilir.
• Görev süresi en çok 3 yıldır; aksi öngörülmemişse yeniden seçilebilirler.
• Pay sahibi olma şartı yoktur.
• Devredilemez görev ve yetkiler (m.375): üst düzeyde yönetim ve talimat verme; yönetim teşkilatının belirlenmesi; muhasebe, finansal denetim ve finansal planlama düzeninin kurulması; müdürlerin atanması ve görevden alınması; gözetim; pay defteri, YK karar defteri ve genel kurul toplantı-müzakere defterinin tutulması; yıllık faaliyet raporu ve kurumsal yönetim açıklamasının düzenlenip genel kurula sunulması; genel kurul toplantılarının hazırlanması ve kararların yürütülmesi; borca batıklık durumunda mahkemeye bildirim.
• Yasaklar: şirketle işlem yapma ve şirkete borçlanma yasağı (m.395), rekabet yasağı (m.396).
• Yönetim kurulu kararlarının butlanı (m.391): eşit işlem ilkesine aykırılık, anonim şirketin temel yapısına uymama/sermayenin korunması ilkesini gözetmeme, pay sahiplerinin vazgeçilemez nitelikteki haklarını ihlal/sınırlandırma, diğer organların devredilemez yetkilerine girme.
• YK kararlarına karşı iptal davası kural olarak açılamaz; istisna: kayıtlı sermaye sisteminde bu sistemden kaynaklanan özel yetkilere dayanan kararlar.

2.3 Genel kurul#

Devredilemez yetkiler (m.408): esas sözleşmenin değiştirilmesi; YK üyelerinin seçimi, süreleri, ücretleri, ibraları ve azli; denetçinin seçimi ve görevden alınması; finansal tabloların, yıllık raporun ve kâr dağıtımının onaylanması; pay senetlerinin itfası; şirketin feshi; önemli miktarda şirket varlığının toptan satışı.

Azlık hakları — ezber:

Azlık hakları: genel kurulun toplantıya çağrılması ve gündeme madde eklenmesi, özel denetçi atanması talebi, finansal tabloların müzakeresinin ertelenmesi (bu hak tek başına kullanılabilir), haklı sebeple fesih davası, YK üyeleri aleyhine sorumluluk davası açılmasını isteme, azlığın pay senetlerinin satın alınmasını isteme.

Genel kurul kararlarının hükümsüzlüğü:

• Butlan (m.447): pay sahibinin genel kurula katılma, asgari oy, dava ve kanundan kaynaklanan vazgeçilemez haklarını sınırlandıran/kaldıran; pay sahibinin bilgi alma, inceleme ve denetleme haklarını kanunen izin verilen ölçü dışında sınırlandıran; anonim şirketin temel yapısını bozan veya sermayenin korunması hükümlerine aykırı kararlar. Süreye bağlı değildir, herkes ileri sürebilir.
• İptal (m.445-446): kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı kararlar. Dava karar tarihinden itibaren 3 ay içinde şirket merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesinde açılır. Davacılar: toplantıda hazır bulunup karara muhalif kalan ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahipleri, çağrının usulsüzlüğü/gündemin ilan edilmemesi/yetkisiz kişilerin katılımı gibi hâllerde bunları ileri sürenler, yönetim kurulu ve sorumlulukları doğacak olan yönetim kurulu üyeleri.

2.4 Pay ve pay sahipliği#

Eşit işlem ilkesi (m.357): pay sahipleri eyni şartlarda eşit işleme tabi tutulur.

2.5 Sermayenin korunması ve kayıp#

Sermayenin kaybı ve borca batıklık (m.376):

Yedek akçeler:

• Genel kanuni yedek akçe (m.519): yıllık kârın %5'i, ödenmiş sermayenin %20'sine ulaşıncaya kadar ayrılır. Ayrıca pay sahiplerine %5 kâr payı ödendikten sonra dağıtılan kârın %10'u genel kanuni yedek akçeye eklenir.
• Şirketin kendi paylarını iktisabı (m.379): esas/çıkarılmış sermayenin %10'unu aşamaz; genel kurul yetkilendirmesi en çok 5 yıl içindir.

Denetim (m.397): anonim şirketler ve şirketler topluluğu, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen ölçütlere göre bağımsız denetime tabidir. Denetçi YMM, SMMM veya bağımsız denetim kuruluşu olabilir.

Sona erme sebepleri (m.529): sürenin sona ermesi, işletme konusunun gerçekleşmesi veya imkânsızlaşması, esas sözleşmedeki sona erme sebebi, genel kurul kararı, iflas, kanunda öngörülen diğer hâller. Haklı sebeple fesih (m.531): sermayenin onda birine (halka açıkta yirmide birine) sahip pay sahipleri mahkemeden fesih isteyebilir; mahkeme fesih yerine payların satın alınmasına veya başka bir çözüme hükmedebilir.

3. Son 24 saat tekrar kartı#

Asgari sermayeler

• Esas sermayeli A.Ş. 250.000 TL · Kayıtlı sermayeli halka kapalı A.Ş. 500.000 TL · Limited 50.000 TL
• Halka açık kayıtlı sermayeli ortaklık başlangıç sermayesi 2026: 200.000.000 TL (2025: 150.000.000)
• Cumhurbaşkanı artırabilir; limitedde üst sınır 10 kat, anonimde üst sınır yok
• Payın itibarî değeri en az 1 kuruş · Nakdî sermayenin %25'i tescilden önce, kalanı 24 ay içinde

Şirket türleri

• Şahıs: kollektif, komandit · Sermaye: anonim, limited, sermayesi paylara bölünmüş komandit
• Adi şirket TBK'da, tüzel kişiliği yok · Kişisel emek yalnızca şahıs şirketlerinde sermaye olabilir
• Vadesi gelmemiş alacak ve hizmet edimi sermaye olamaz

Hâkimiyet ve topluluk

• Oy çoğunluğu / YK çoğunluğunu seçme / sözleşmeye dayalı oy çoğunluğu / başka yolla hâkimiyet
• Tam hâkimiyet %100 · Karşılıklı iştirak %25 · Bildirim eşikleri %5-10-20-25-33-50-67-100

Yönetim kurulu

• En az 1 üye, görev süresi en çok 3 yıl, pay sahibi olma şartı yok, tüzel kişi üye olabilir
• Devredilemez görevler m.375 · Butlan sebepleri m.391 · YK kararına iptal davası yalnızca kayıtlı sermaye istisnası

Genel kurul nisapları

• Genel kural ¼, 2. toplantıda nisap yok · Esas sözleşme değişikliği ½ / ⅓
• İşletme konusunun tamamen değişmesi, imtiyazlı pay, nama yazılı pay devrinin sınırlanması → %75
• Merkezin yurt dışına taşınması ve ikincil yükümlülük koyma → oybirliği
• Rüçhan hakkının sınırlandırılması → %60

Azlık

• Halka kapalı %10 · Halka açık %5
• Erteleme hakkı tek başına kullanılabilir · Haklı sebeple fesih, özel denetçi, gündeme madde ekletme

Hükümsüzlük

• Butlan süreye bağlı değil · İptal davası 3 ay, asliye ticaret mahkemesi
• Davacı: muhalefetini tutanağa geçirten pay sahibi, usulsüzlüğü ileri sürenler, YK ve sorumlu üyeler

Sermayenin korunması

• Kayıp ½ → genel kurulu derhal topla · ⅔ → yetinme veya tamamlama, aksi hâlde kendiliğinden sona erer
• Borca batıklık → mahkemeye bildirim ve iflas talebi
• Genel kanuni yedek akçe: kârın %5'i, sermayenin %20'sine kadar; sonra dağıtılanın %10'u
• Kendi paylarını iktisap %10, yetkilendirme 5 yıl
• Ayın/işletme devralma m.356: 2 yıl ve sermayenin onda biri

1012 — Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri#

Geçerli olduğu sınavlar: SPF Düzey 1, Düzey 2, Düzey 3 Kaynak: SPL resmî çalışma notu 30.06.2026 · kaynak/pdf/1012_MKT_30062026_202607141057.pdf

Sınav alt konu başlıkları:

1. Temel kavramlar
2. MKK Yönetmeliği ve Kaydileştirme (II-13.1)
3. Merkezi Takas Kuruluşları Genel Yönetmeliği (4., 5. ve 6. Bölümler)
4. Takasbank Merkezi Takas ve Merkezi Karşı Taraf Yönetmelikleri
5. Portföy Saklama Tebliği III-56.1
6. BİST'te pay ve borçlanma araçlarının transfer/takas/temerrüt işlemleri
7. Türev araçlarda takas, uzlaşma ve fiziki teslim
8. Takasbank teminat yönetimi

Bu ders saat ve gün ezberi dersidir. 16:45, 17:30, 15:00, 11:00, T+2, T+3/11:00 — bunlar sınavın kalbi.

1. MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu)#

• MKK'nın esas sözleşmesi SPK tarafından onaylanır.
• Pay sahipliği tavanları:

• SPK, MKK esas sözleşmesindeki kâr payı dağıtım oranlarına ve pay devirlerine ilişkin hükümlere müdahale edebilir.
• Hesapların SPK tarafından belirlenen bir üyeye devri hâlinde MKK, devralınan hesaplara 3 ay boyunca ücret uygulamaz.
• Bilgi işlem altyapılarının güvenilirliği ve yeterliliği asgari altı aylık dönemler itibarıyla kontrol edilir.

2. Takasbank tarihçesi ve merkezi takas#

• 1986-1988 dönemi: aracısız takas dönemi.
• 1996: İMKB Takas ve Saklama Bankası bankacılık lisansı da alarak hizmet çeşitliliğini artırdı.
• Takas kuruluşları, merkezî karşı taraf (MKT) hizmeti verdikleri piyasalarda temerrüt yönetimi yürütür. Temerrüt eden üyenin müşterilerinin talebiyle, temerrüt eden üyenin rızası da şart olmaksızın, pozisyonlar diğer üyelere taşınabilir (portability).
• Merkezî takas kuruluşları, temerrüt yönetiminde kullanmak üzere sermaye ve sermaye benzeri kaynak temin edebilir; teminat ve garanti fonu varlıklarını likidite temini için kullanabilir.

3. Teminat hesaplama parametreleri — kritik tablo#

• Piyasada hesaplanan başlangıç + değişim teminatı toplamının en az %10'unun Türk Lirası olması gerekir.
• Parametreler genel mektup ile duyurulur.
• Varlığın 5 iş gününden fazla işlem görmemesi hâlinde Takasbank özel karar alır.
• MKT karşılığı: bankacılık mevzuatına göre hesaplanan asgari sermayeye, MKT hizmetlerine ilişkin geçmiş bir yıllık operasyonel giderlerinin %75'i ilave edilir; bulunacak meblağın %25'i karşılanmış risklere tahsis edilir.

4. Pay Piyasası takas süreci — gün gün#

Takas günü = işlem gününü takip eden ikinci iş günü (T+2).

Kritik saatler:

• Takas yükümlülükleri (kıymet ve nakit) takas tarihinde saat 16:45'e kadar yerine getirilmelidir. Brüt takas borç hesabına (XXXX-88-1) yatırım da 16:45'e kadardır.
• 16:45'e kadar yerine getirmeyen üyeler herhangi bir bildirime gerek olmaksızın temerrüde düşmüş sayılır.
• Temerrüt faizi katsayısı: yükümlülük takas gününde takas son saatinden sonra 17:30'a kadar (17:30 dâhil) yerine getirilirse katsayı 1; 17:31 ve sonrası ya da izleyen günlerde yerine getirilirse katsayı daha yüksektir.
• Tahakkuk eden temerrüt faizi ve diğer yasal yükümlülükler tahakkuk tarihinden itibaren 3 iş günü içinde ödenmelidir. Ödenmezse takip eden iş günü üyenin Serbest Cari hesabından tahsil edilir.
• Temerrüt T+3 günü: T+3 günü saat 11:00'a kadar kıymet (pay) veya nakit borcunu kapatamayan aracı kurumlara ek yaptırım uygulanır.
• Mağduriyet ödemesi: Takası zamanında yapılamayan üyeye, gecikilen günler karşılığı, temerrüde düşen üyeden tahsil olunan temerrüt cezasının 2/3'ü ödenir. Ödeme üyelerin Serbest Cari hesaplarına yapılır.
• Kıymet transferi yönlü brüt takas işlemlerinde temerrüt uygulanmaz; ancak gün sonu saatine kadar gerçekleştirilemeyen işlemler için özel hükümler geçerlidir.
• Temerrüt faizine itiraz, ödemeyi durdurmaz. İtiraz bir yazı ve ekinde belgelerle yapılır; olumlu karara bağlanırsa tahsil edilen temerrüt faizi üyeye iade edilir.
• Menkul kıymet temerrütlerinde matrah hesaplanırken ilgili piyasada oluşan fiyat kullanılır.

5. Teminat tamamlama ve risk limiti#

• Üyeler teminat tamamlama çağrısı yükümlülüklerini bir sonraki iş günü en geç saat 15:00'a kadar yerine getirmek zorundadır. Yarım iş günlerinde son saat 11:00'dır. Yerine getirilmezse temerrüt hükümleri uygulanır.
• Risk/Limit oranının %200'ü aşması durumunda teminat bakiyelerinin yeterliliğine bakılmaksızın özel hükümler devreye girer (bulunması gereken teminatın üyeye tanımlanan risk limitine oranı %200 seviyesini aşarsa).
• Ters işlem (pozisyon kapatma) yoluyla da teminat tamamlama çağrısı veya temerrüt statüsünden çıkılabilir. Teminat eksiği kalmayan hesaplar yükümlülüğü sona erdirmiş sayılır.
• Garanti fonu: Takasbank üyelerin yatıracakları normal katkı payları için asgari bir sınır belirler. Garanti fonu, aşırı ama makul piyasa koşullarındaki temerrütleri karşılayacak büyüklükte olmalıdır; eksilme hâlinde tamamlama çağrısı yapılır.

6. Nemalandırma saatleri#

7. Valör kuralları — Borçlanma Araçları Piyasası#

• Yarım günlerde Pay Piyasası takası gerçekleştirilmez; o günün işlemleri bir önceki günün işlemleriyle birleştirilerek yarım günü izleyen ikinci iş gününde toplu olarak takas edilir (bkz. bölüm 10). Gün sonu kesinleştirme ve KAP ilanı normal günde 16:30, yarım günde 12:00'dir.

8. Portföy Saklama Tebliği (III-56.1)#

• Portföy saklayıcısı, varlıkların amacına uygun kullanılmasını sağlar ve ayrı hesaplar kullanır.
• Diğer faaliyetlerle çıkar çatışmalarını asgari düzeye indirecek ve gerekli bağımsızlığı sağlayacak yapı kurulur.
• Portföy saklayıcısı olabilmek için: kendi mevzuatına göre sahip olması gereken asgari ödenmiş sermaye; tamamen veya belirli faaliyet alanları itibarıyla sürekli veya son bir yıl içinde 1 ay veya daha fazla süreyle faaliyeti durdurulmamış olma.
• Taraflar arasında, asgari unsurları Tebliğ ekinde yer alan bir sözleşme imzalanması zorunludur.
• Fesih: Portföy saklayıcısının sözleşmeyi sona erdirmek istemesi hâlinde bu durum 90 gün önceden sözleşmenin karşı tarafına ve SPK'ya gerekçeleriyle birlikte bildirilir.
• Portföy saklama biriminde görev alacaklarda: muhasebe, finans, ekonomi, işletme, denetim veya hukuk konularında en az 3 yıllık mesleki tecrübe ve ilgili SPL lisansı.
• Şartların kaybedildiğinin tespiti hâlinde 3 ayı geçmemek üzere giderme süresi verilir.

9. Merkezi Takas Kuruluşları Genel Yönetmeliği#

Yönetmeliklerde üyelik, takas, teminat, temerrüt, garanti fonu, disiplin, gelir ve diğer konulara ilişkin usul ve esaslar düzenlenir.

• Üyelik için: sermaye piyasası aracı bazında belirlenecek asgari öz sermaye.
• MTK'ların uygulayacakları üyelik, takas, teminat ve temerrüt esasları SPK onayına tabidir.
• Risk yönetimi ve bilgi işlem altyapılarının güvenilirliği ve yeterliliği asgari 6 ayda bir kontrol edilir.

Temerrüt yönetiminde kaynak kullanım sıralaması (default waterfall)#

Temerrüt nedeniyle ortaya çıkabilecek kayıplar, önceden belirlenmiş bir sıralamaya göre karşılanır (temerrüt eden üyenin teminatları → temerrüt eden üyenin garanti fonu katkı payı → Takasbank'ın tahsis ettiği sermaye → diğer üyelerin garanti fonu katkı payları → ilave katkı payları). Birden fazla garanti fonu kurulması hâlinde sıralamadaki ilgili basamaklar buna göre uygulanır.

• Mütemerrit MKT üyesine, temerrüt nedeniyle ortaya çıkan yükümlülükler için süre verilir; sürenin sonunda yerine getirilmezse Takasbank yükümlülükleri resen kapatır.
• Temerrütten kaynaklanan tüm asli ve fer'i yükümlülükler tasfiye olmadan pozisyonlar serbest bırakılmaz.
• Ek katkı payı: Talebe mesnet teşkil eden temerrütlerin vuku bulduğu ay için hesaplanmış tutarlar esas alınır. Tespit edilen oran, ilgili döneme isabet eden asgari garanti fonu büyüklüğü ile çarpılarak bulunur.

10. Takas prensipleri (Pay Piyasası) — 5 ilke#

Takasbank'ın paylara ilişkin takas hizmetinde tesis edilmiş temel prensipler:

Yarım gün kuralı: Yarım günlerde takas işlemi gerçekleştirilmez. Yarım günde yapılan işlemlerin takası, bir önceki günün işlemleri ile birleştirilerek yarım günü izleyen ikinci iş gününde toplu olarak yapılır.

Taraflarca yükümlülüğün takas tarihinden önce yerine getirilerek takasın sonuçlandırılması mümkün değildir.

Brüt takas: Kurul, Borsa veya piyasa işleticisi; netleştirme yapılmadan takas yükümlülüklerinin yerine getirilmesine, piyasa/pazar/platform/menkul kıymet veya yatırımcı bazında brüt takas uygulanmasına karar verebilir. Blok satış ve özel emir işlemleri netleştirme dışında tutulabilir. Brüt takasa konu alacaklar, takas süresinin SONRASINDA dağıtılır.

Aynı gün valörlü işlemlerin takasında (Borçlanma Araçları Piyasası dâhil) çok taraflı netleştirme esastır.

11. Kaydileştirme (II-13.1) — detay#

• SPKn uyarınca sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden ihracı esastır.
• Kaydileşmiş araçlar, nama veya hamiline yazılı olmalarına bakılmaksızın isme açılmış hesaplarda izlenir. SPK, aracın türüne ve ihraççısının/MKK üyesinin niteliğine göre toplu tutulmasına karar verebilir.
• Teslim edilen SPA'lar kendiliğinden hükümsüz hâle gelir. Teslim edilmeyenler kaydileştirme kararından sonra borsada işlem göremez ve aracı kurumlarca alım satımına aracılık edilemez.

Kaydileşmiş sermaye piyasası araçları (18 kalem): BİAŞ'ta işlem gören pay senetleri · DİBS · geçici makbuzlar · rüçhan hakları · menkul kıymet yatırım fonları · borsa yatırım fonları · özel sektör tahvilleri · bonolar · yatırım kuruluşu varantları · VDMK · VTMK · sertifikalar · Hazine kira sertifikaları · özel sektör kira sertifikaları · yapılandırılmış borçlanma araçları · gayrimenkul sertifikaları · İTMK · paya dönüştürülebilir tahviller.

MKK nezdinde hesaplar en genel çerçevede şu kuruluşlar itibarıyla açılır: TCMB, ihraççılar, yatırım kuruluşları, merkezi takas kuruluşları ve SPK'ca belirlenen diğer kuruluşlar.

MKS (Merkezi Kayıt Sistemi): Hak sahipleri adına yatırımcı ve ortak hesapları üyeler tarafından açılır. Her yatırımcı için ayrı ve tek bir sicil numarası üretilir. Sicil, kimliğin T.C. Kimlik / Yabancı Kimlik Numarası ve Vergi Kimlik Numarası teyidi sonrasında verilir. Kodlama sistemini MKK belirler.

MKK üyeliğinden çıkış: Yatırım kuruluşları için bakiyeli hesap bulunmaması şartı aranır.

12. Türev araçlarda takas, uzlaşma ve fiziki teslim#

Opsiyonlarda otomatik kullanım: Nakdi uzlaşmalı ve fiziki teslimatlı opsiyon sözleşmelerinde üyeler tarafından Takasbank'a herhangi bir kullanım bildirimi yapılmasına gerek olmaksızın, vade sonunda kârda olan opsiyonlar otomatik kullanılır. Gün sonu işlemleri neticesinde Takasbank tarafından vade sonu uzlaşma fiyatı üzerinden ters işlem ile kapatılır.

Kıymetli maden sertifikalarında fiziki teslim: Yatırım kuruluşları gün içinde MKS'ye fiziki teslim talebi iletir → ilgili emtia blokaj alt hesabına aktarılır → talepler Darphane tarafından aynı gün belirlenen bir saatte MKK'dan sorgulanarak onaylanır veya reddedilir → onayla MKS'de ilgili sertifikalar iptal edilir.

Repo: Ters repo yapan üye adına alınarak vade sonuna kadar bloke tutulan kıymetler 1101 numaralı hesapta izlenir.

13. VİOP takas işlem saatleri#

Normal işlem günü#

Yarım işlem günü#

Akşam döngüsü, kesinleşmiş kâr/zarar hesaplaması ve teminat tamamlama çağrısı gün sonu döngüsünde (19:00 sonrası) yapılır.

14. Son 24 saat tekrar kartı#

Saatler

• Takas son saati 16:45 → geçilirse bildirimsiz temerrüt
• Temerrüt faizi katsayısı: 17:30'a kadar → 1, 17:31 ve sonrası → daha yüksek
• Temerrüt T+3: 11:00
• Teminat tamamlama: ertesi iş günü 15:00, yarım günde 11:00
• Nemalandırma bakiye saati 15:40 (bir kısım için 11:40), gün sonu risk hesabı 18:00, TCMB verisi 15:30
• Kesinleştirme/KAP ilanı 16:30 (yarım gün 12:00)

Günler

• Takas T+2 · Hata düzeltme T+1 · Netleşmiş talimat T+1 gün sonu · Temerrüt faizi ödeme 3 iş günü · Ödenmezse takip eden iş günü Serbest Cari'den tahsil
• Mağduriyet ödemesi = temerrüt cezasının 2/3'ü

Oranlar

• MKK pay tavanları: BİAŞ %50, Takasbank %75, TSPB %10, diğer her biri %5
• Güven düzeyi: genel %99, Pay Piyasası başlangıç teminatı %99,50, MKT/garanti fonu %99,90
• Elde tutma: yeni işlem 2 gün, mevcut pozisyon 1 gün; likidite etme 2 iş günü; tarihsel veri 12 ay / 1 yıl
• Teminatın en az %10'u TL
• Risk/Limit oranı eşiği %200
• MKT karşılığı: operasyonel giderlerin %75'i ilavesiyle bulunan meblağın %25'i

Valör

• DİBS 90 gün, diğer SPA 30 gün, repo 7 gün (bitiş 1 yıl), belirli pazar 2 iş günü, uluslararası tahvil T+1 – T+15

Takas prensipleri

• Netleştirme · Teslim karşılığı ödeme · Kaydi takas · Merkezi takas · Aynı gün valörlü ödeme
• Merkezi takas istisnası: Toptan Satışlar Pazarı (taraf isteği + BİAŞ uygun görüşü)
• Yarım günde takas yapılmaz → önceki günle birleşip yarım günü izleyen 2. iş gününde toplu
• Takas tarihinden önce kapatarak sonuçlandırma mümkün değil
• Brüt takas alacakları takas süresinin sonrasında dağıtılır

VİOP saatleri (normal / yarım gün)

• Marjin kapama 15:00 / 11:00 · TL teminat çekme + nemalandırma 15:40 / 11:40
• Döviz fiziki teslimat 16:00 · ELÜS fiziki teslimat 17:00 · Eksi nakit kapama 11:00
• Nema dağıtım 07:30 · Teminat yatırma-çekme başlangıç 08:00 · Yarım günde uzlaşma fiyatı 13:30

Fiziki teslim

• Pay VİS → Borsa Pay Piyasası + MKK · DİBS VİS → Borçlanma Araçları Piyasası
• ELÜS hesap bazında netleştirilir, MKK aracılığıyla · Kıymetli maden → Darphane onaylar
• Kârda olan opsiyonlar bildirimsiz otomatik kullanılır, vade sonu uzlaşma fiyatı ile ters işlem

Kaydileştirme

• Teslim edilen SPA kendiliğinden hükümsüz; teslim edilmeyen borsada işlem göremez
• İsme açılmış hesapta izleme esas (SPK toplu tutmaya karar verebilir)
• MKK hesapları: TCMB, ihraççılar, yatırım kuruluşları, merkezi takas kuruluşları + SPK'ca belirlenenler
• MKS'de her yatırımcıya tek sicil; TCKN/YKN + VKN teyidi · Üyelikten çıkışta bakiyeli hesap olmamalı

Portföy saklama

• Fesih bildirimi 90 gün önceden (karşı tarafa ve SPK'ya) · Personel tecrübesi 3 yıl · Şart kaybında 3 ay giderme süresi · Altyapı kontrolü 6 ayda bir

1013 — Kurumlarda ve Sermaye Piyasasında Vergilendirme#

Geçerli olduğu sınavlar: SPF Düzey 3, Kurumsal Yönetim Derecelendirme Kaynak: SPL resmî çalışma notu 30.06.2026 · kaynak/pdf/1013_MKT_30062026_202607141501.pdf Sınav: 25 soru / 45 dakika · geçme 50 · lisans ortalaması 60

Sınav alt konu başlıkları:

1. Vergi hukukuna ilişkin temel kavram ve tanımlar
2. Kurumlar Vergisi Kanunu ve sermaye piyasası kurumlarının vergilendirilmesi
3. Sermaye piyasası araçlarının vergilendirilmesi (GVK Geçici 67)

Zorluk 5. Oranlar sık değişir; sınav çalışma notundaki yürürlükteki oranı sorar. Tarih–oran eşleşmelerini karıştırmamak için aşağıdaki tabloları ezberleyin.

1. Vergi hukukuna ilişkin temel kavramlar#

Tarh yöntemleri: beyana dayanan tarh, ikmalen tarh, re'sen tarh, idarece tarh.

Vergilendirmede adalet: yatay adalet (aynı durumdakilere aynı işlem — örn. kurumlar vergisinin tüm işletmelere aynı oranda uygulanması), dikey adalet (farklı durumdakilere farklı işlem — artan oranlılık).

Zamanaşımı: tarh zamanaşımı 5 yıl, tahsil zamanaşımı 5 yıl (AATUHK).

Tam / dar mükellefiyet:

• Tam mükellef kurum: kanuni veya iş merkezi Türkiye'de olan → dünya kazancı üzerinden vergilendirilir.
• Dar mükellef kurum: her ikisi de Türkiye dışında → yalnızca Türkiye'de elde ettiği kazançlar üzerinden.

2. Kurumlar vergisi#

2.1 Mükellefler (KVK m.2)#

Sermaye şirketleri (A.Ş., Ltd., sermayesi paylara bölünmüş komandit) — SPKn'a tabi yatırım fonları ve yatırım ortaklıkları sermaye şirketi sayılır; kooperatifler; iktisadi kamu kuruluşları; dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler; iş ortaklıkları.

2.2 Oranlar — ezber tablosu#

İndirimler (KVK m.32):

En az %20 oranında halka arz olan bir şirket, ilk 5 hesap dönemi boyunca hem 2 puanlık halka arz indiriminden hem de ihracat yapıyorsa 5 puanlık indirimden birlikte yararlanabilir. Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki indirimli kurumlar vergisi, diğer faaliyet kazançlarına uygulanmasında ilk hesap dönemi dâhil en fazla 4 yıl ile sınırlandırılmıştır (7555 s.K., 2025).

2.3 İstisnalar (KVK m.5)#

2.4 Örtülü sermaye ve transfer fiyatlandırması#

Örtülü sermaye (KVK m.12): ortaklardan veya ortakla ilişkili kişilerden alınan borçların, hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte özsermayenin 3 katını aşan kısmı örtülü sermaye sayılır. Örtülü sermaye üzerinden ödenen faiz kâr payı sayılır, gider yazılamaz.

Ortakla ilişkili kişi: ortağın doğrudan/dolaylı olarak en az %10 oranında ortağı olduğu veya en az %10 oy ya da kâr payı hakkı bulunduğu kurum. %10'un altındaki paylarda ilişkili kişi sayılmaz.

Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı (KVK m.13): ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı fiyat/bedel üzerinden mal veya hizmet alım-satımı. Yöntemler: karşılaştırılabilir fiyat, maliyet artı, yeniden satış fiyatı, işleme dayalı net kâr marjı, kâr bölüşüm ve mükellefin belirleyeceği yöntem. Peşin fiyatlandırma anlaşması yapılabilir.

Finansman gider kısıtlaması (KVK m.11/i): kredi kuruluşları, finansal kuruluşlar, finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketleri hariç, kullanılan yabancı kaynakları öz kaynaklarını aşan işletmelerde, aşan kısma münhasır olmak üzere finansman giderlerinin %10'u KKEG sayılır.

Nakdî sermaye artışında faiz indirimi (KVK m.10/1-ı):

```

İndirim = Nakdi Sermaye Artışı × Ticari Krediler Faiz Oranı × İndirim Oranı × Süre

```

• Genel indirim oranı %50; halka açık şirketlerde halka açıklık oranına göre artırılır.
• Nakdî sermaye artışının yurt dışından getirilen nakitle karşılanan kısmında oran %75'tir.
• Finans, bankacılık, sigortacılık sektörü ve KİT'ler yararlanamaz.
• Girişim sermayesi fonu indirimi: beyan edilen gelirin %10'unu aşmayan kısım (VUK m.325/A).

3. Sermaye piyasası araçlarının vergilendirilmesi — GVK Geçici 67#

3.1 Sistemin mantığı#

• 31.12.2004 tarihli 5281 s.K. ile GVK'ya eklendi, 01.01.2006'da yürürlüğe girdi.
• Banka ve aracı kurumlar tarafından kaynakta kesinti (stopaj) esasına dayanır; kesinti nihai vergidir — tam mükellef gerçek kişiler kural olarak beyanname vermez.
• Kesinti üçer aylık dönemler itibarıyla yapılır ve dönem içinde zararlar kârlardan mahsup edilir.
• Anayasa Mahkemesi 2010'da bazı hükümleri iptal etmiştir; dar mükellefler için %0 stopaj uygulamasına ilişkin iptal kararı da vardır.

3.2 Stopaj oranları — ezber#

Kâr payı stopaj oranının seyri: 22.12.2021 (4936 s. CBK) %15 → %10; 22.12.2024 (9286 s. CBK) %10 → %15.

Yatırım fonu stopaj oranının seyri: 01.05.2024–31.10.2024 arası iktisap %7,5 → 01.11.2024–31.01.2025 genel oran %10 → 01.02.2025'ten itibaren %15 (9487 s. CBK).

Menkul kıymet yatırım fonlarının KV'den istisna portföy kazançları: dağıtılsın veya dağıtılmasın %0 stopaja tabidir.

3.3 Dar mükellefler#

3.4 Yabancı fonların portföy yöneticiliği (KVK m.5/A)#

• Portföy yöneticiliği yapan şirket ve ilişkili kişileri, yabancı fonun kazançları üzerinde %20'den fazla hak sahibi olursa ilgili fon kazancı istisnadan yararlanamaz.
• Türkiye'deki taşınmazlar, aktif büyüklüğünün %51'inden fazlası taşınmazlardan oluşan şirketlerin hisse senetleri/ortaklık payları ve bunlara dayalı türevler istisna kapsamı dışındadır.

3.5 Sermaye azaltımında vergileme (KVK m.32/B)#

Azaltılan sermaye unsurları, sermayeye ilave edildikleri tarihten itibaren 5 tam yıl geçip geçmediğine göre sıralı olarak vergilendirilir. Enflasyon düzeltmesi olumlu farkları kurumlar vergisine tabi tutulur ve ayrıca kâr payı stopajı doğurur; nakdî sermaye ve ayni sermaye azaltımı vergi doğurmaz; geçmiş yıl kârları stopaja tabidir.

Kendi paylarının iktisabı (GVK m.94/4): tam mükellef sermaye şirketlerinin iktisap ettikleri kendi paylarını sermaye azaltımı yoluyla itfa etmeleri hâlinde, iktisap bedeli ile itibarî değer arasındaki fark dağıtılmış kâr payı sayılır ve stopaja tabi olur.

4. Son 24 saat tekrar kartı#

Temel kavramlar

• Muafiyet = kişi, istisna = konu · Tarh → tebliğ → tahakkuk → tahsil · Zamanaşımı 5 yıl
• Tam mükellef kurum: kanuni VEYA iş merkezi Türkiye'de → dünya kazancı
• Yatay adalet: aynı durumdakilere aynı işlem (KV'nin tek oranı) · Dikey adalet: artan oranlılık

Kurumlar vergisi oranları

• Genel %25 · Finansal kurumlar (banka, 6361 kapsamı, ödeme-e-para, döviz müessesesi, varlık yönetim, SP kurumları, sigorta-reasürans-emeklilik) %30
• Geçici vergi: gelir vergisinde %15, kurumlarda %25
• İhracat −5 puan · Sanayi sicilli üretim −1 puan · En az %20 halka arz −2 puan, 5 hesap dönemi

İstisnalar

• Yurt dışı iştirak kazancı: %10 pay + 1 yıl + %15 vergi yükü + transfer
• Yurt dışı iştirak hissesi satışı: aktifin %75'i yurt dışı iştirak + pay %10 + 2 tam yıl
• İştirak hissesi satış kazancı %75 / 2 tam yıl · Taşınmaz satış istisnası 7456 ile kaldırıldı
• İFM finansal hizmet ihracatı %75 · Transit ticaret %50 → 01.07.2026'dan itibaren %100
• Patent/sınai mülkiyet %50 · Fon-ortaklık portföy kazancı KV'den istisna ama stopaja engel değil

Örtülü sermaye / transfer fiyatlandırması

• Örtülü sermaye: ortak ve ilişkili kişi borçlarının özsermayenin 3 katını aşan kısmı; faizi kâr payı sayılır
• Ortakla ilişkili kişi eşiği %10 · Finansman gider kısıtlaması %10 KKEG
• Nakdî sermaye artışı indirimi %50, yurt dışından gelen nakitte %75; finans-sigorta-KİT yararlanamaz
• Girişim sermayesi fonu indirimi: beyan edilen gelirin %10'u